Budowanie kompetencji do współpracy międzysamorządowej i międzysektorowej jako narzędzi rozwoju lokalnego i regionalnego
Strona główna
Usługi społeczne
Usługi techniczne
Rozwój instytucjonalny
Efektywność energetyczna
Współpraca JST-NGO
Współpraca między JST
» Praktyki
Dialog społeczny
Mapa Praktyk
Inne bazy danych
Publikacje i dokumenty
Portal jst.org.pl

1.364.879
gości odwiedziło nas
od 1 kwietnia 2008 r.

Wsparcie udzielone przez Norwegię, Islandię
i Lichtenstein

 Współpraca między JST : Praktyki
Partnerstwo międzysektorowe w procesie rewitalizacji dzielnicy Biskupice w Zabrzu – doświadczenia programu URBACT II

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.


Opis sytuacji przed wdrożeniem

Miasto Zabrze doświadcza problemy społeczne i ekonomiczne charakteryzujące miasta o historii górniczej. W 2008 r. Nawiązany został kontakt z miastem Berlin (Administracja Senacka ds. Rozwoju Miasta, Sekcja „Miasto Społecznie Integrujące”) w celu wspólnego przystąpienia do Sieci Tematycznej (projektu) CoNet programu URBACT w ramach EWT. Złożeniem projektu było pobudzenie aktywności społeczeństwa.

Partnerem Wiodącym było miasto Berlin, a oprócz Zabrza do projektu przystąpiły miasta Liverpool (Wielka Brytania), Vaulx-en-Velin (Francja), Sofia (Bułgaria), Alba Iulia (Rumunia), Bruksela (Belgia), Apeldoorn (Holandia), Malmö (Szwecja), Gijón (Hiszpania) oraz Palermo (Włochy). Każde miasto uczestniczące w projekcie CoNet realizowało na swoim terenie własne działanie polegające na sformułowaniu Lokalnego Planu Działania, opracowania będącego rezultatem projektu oraz podstawą dla dalszych działań promujących model inkluzji.

Jako miejsce do realizacji Lokalnego Planu Działania przez polskiego partnera wybrana została dzielnica Biskupice (peryferyjna dzielnica miasta Zabrze) ze względu na nasilone i utrwalone problemy społeczne wymagające podjęcia wszechstronnych i głębokich przeobrażeń.

Projekt odnosi się do rewitalizacji społecznej i przygotowany był w duchu koncepcji neighbourhood management.

Opis ogólnego podejścia i szczegółowych zadań

Zgodnie z założeniami programu URBACT, dla sformułowania i realizacji celów Lokalnego Planu Działania, powstała w Zabrzu Lokalna Grupa Wsparcia skupiająca przedstawicieli Urzędu Miasta, Rady Dzielnicy Biskupice, pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, Miejskiej Biblioteki Publicznej, Pracowników Powiatowego Urzędu Pracy oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych - Stowarzyszenie Nasze Biskupice, Klub „Gwarek Zabrze”, Stowarzyszenie „Nasza Szkoła – Nasz Dom” i Kościoła i pracocawców.

W dzisiejszym kształcie Lokalna Grupa Wsparcia ma następujących członków instytucjonalnych


  1. Stowarzyszenie Nasze Biskupice

  2. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie/Program Aktywności Lokalnej

  3. Rada Dzielnicy Biskupice

  4. Dzielnicowy Ośrodek Kultury

  5. Placówki Oświatowe w Biskupicach

  6. Miejska Biblioteka Publiczna

  7. Urząd Miejski w Zabrzu

  8. Radni Rady Miasta Zabrze

  9. Kościoły i parafie w Biskupicach

  10. Caritas

  11. Państwowy Szpital Kliniczny 3

  12. Szpital Miejski przy Zamkowej

  13. Międzynarodowe Centrum Dokumentacji i Badań Dziedzictwa Przemysłowego dla Turystyki

  14. Muzeum Miejskie w Zabrzu

  15. Stowarzyszenie ”Kopalnia Sztuki”

  16. Stowarzyszenie „Nasza Szkoła – Nasz Dom”

  17. Klub „Gwarek Zabrze”

  18. Zakład Górniczy SILTECH Sp.zo.o

  19. PGBiPH POCH

  20. Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla

Celem podejmowanych działań jest wprowadzenie w dzielnicy Biskupice zasad zrównoważonego rozwoju, w taki sposób aby wszystkie cztery łady – ład przyrodniczy, ład społeczny, ład gospodarczy, ład przestrzenny – były respektowane.

Skupiono się na zidentyfikowaniu podstawowych problemów społecznych i gospodarczych wpływające na rozwój społeczności zamieszkującej dzielnicę Biskupice.

Zintegrowane podejście projektu polegało na określeniu kilku obszarów działania: zasoby mieszkaniowe, jakość życia, zdrowie, rynek pracy, edukacja, środowisko naturalne. Na ich podstawie sformułowano 7 działań, każde odpowiadające jednemu obszarowi oraz jedno działanie o charakterze horyzontalnym. Te 7 działań, każde rozłożone na wiele zadań, zostało nazwane CASIB - Centrum Aktywności Społecznej Integracja Biskupice –  7 kroków do doskonałości.

W ramach prac nad LPD, oprócz przeprowadzenia diagnozy społecznej, sformułowano również zadania odpowiadające poszczególnym działaniom.

Działanie 1. Poprawa standardów mieszkań i terenów przyległych wokół budynków.

Zagospodarowanie pustostanów; Remont i przebudowa zasobów mieszkaniowych; Zagospodarowanie terenów przyległych do budynków;

Działanie 2. Lepsza jakość życia poprzez rozwój kultury, turystyki, sportu i rekreacji.

Rozwój animacji kultury i sportu; Wyznaczenie i zagospodarowanie nowych miejsc przeznaczonych na sport i rekreację; Poszukiwanie źródeł finansowania zajęć pozalekcyjnych, z obszaru kultury, sportu i rekreacji dorosłych;

Działanie 3. Wzrost świadomości zdrowotnej mieszkańców Biskupic.

Kampanie informacyjne na temat zagadnień zdrowotnych, Realizacja badań profilaktycznych; Propagowanie informacji na temat świadomego rodzicielstwa

Działanie 4. Pomoc w aktywizacji zawodowej wykluczonych z rynku pracy mieszkańców Biskupic.

Współdziałanie służb zatrudnienia i służb społecznych dla zapewnienia zintegrowanego programu wsparcia dla bezrobotnych; Rozszerzenie oferty działań w zakresie reintegracji społecznej i zawodowej i promowania przedsiębiorczości.

Działanie 5. Szkoła jako miejsce podniesienia kwalifikacji zawodowych, centrum aktywności lokalnej, miejsce spędzania wolnego czasu, instytucja promująca pozytywne wzorce życia

Uatrakcyjnienie zajęć i zwiększenie poziomu oddziaływania szkoły na czas pozalekcyjny dzieci; Promowanie kształcenia ustawicznego; Zorganizowanie oferty doskonalenia zawodowego dla dorosłych;

Działanie 6. Wzrost świadomości ekologicznej mieszkańców Biskupic.

Kształtowanie świadomości proekologicznej wśród mieszkańców;  zwrócenie uwagi na wpływ stanu środowiska na jakość życia; Uaktywnienie mieszkańców w działania społeczne o wymiarze proekologicznym;

Działanie o charakterze horyzontalnym – integrującym pozostałe działania:

Działanie 7. Wzrost jakości i dostępności usług społecznych realizowanych na rzecz mieszkańców dzielnicy Biskupice, rozwój różnych form aktywności społecznej mieszkańców.

Wzmocnienie i dowartościowanie pracy socjalnej jako sposobu pracy ze społecznością lokalną;  Zwiększenie oferty usług społecznych dla społeczności lokalnej; Organizowanie szkoleń w obszarze warsztatu pracy pracownika socjalnego (umiejętności diagnostyczne,  warsztat interpersonalny, przeprowadzanie i motywowanie klienta do zmiany); Organizowanie punktów porad obywatelskich; Budowanie sieci społecznych.

Działania i zadania te zostały zrealizowane poprzez zaangażowanie mieszkańców w projekt oraz zwiększenie aktywności działań organizacji publicznych i społecznych z wybranego obszaru. Ich podjęcie przyczyniło się do odbudowania ducha wspólnoty w dzielnicy oraz poprawy warunków życia jej mieszkańców.

Koordynatorem procesu ze strony miasta jest p. Małgorzata Bombelka, Pełnomocnik Prezydenta Miasta ds. Rewitalizacji Urzędu Miejskiego w Zabrzu która przygotowuje okresowe raporty z realizacji programu (patrz załącznik)

Projekt CoNet w poszczególnych latach

Miasto Zabrze przystąpiło do projektu CoNet w październiku 2008 roku. W latach 2008 – 2010 przy wsparciu działań projektowych w postaci wymiany doświadczeń z innymi miastami-partnerami europy oraz Lokalnej Grupy Wsparcia przygotowywano główny dokument projektowy. Pomiędzy czerwcem a grudniem 2010 r została stworzona koncepcja Lokalnego Planu Działania.  W 2011 r przygotowano aplikacje o środki pomocowe do realizacji LPD. Sam projekt CoNet zakończony został  w 2011 r, ale działania zainicjowane w jego trakcie są nadal rozwijane z wykorzystaniem różnych środków i inicjatyw włączających interesariuszy i mieszkańców.

Rezultaty wdrożenia narzędzia

Aby ocenić zaistniałe zmiany, dokonano operacjonalizacji siedmiu działań, proponując szereg wskaźników ilościowych dla każdego z tych działań.

Ponieważ projekt zakończył się stosunkowo niedawno a planowane w ramach LPD działania są realizowane w sposób ciągły, rezultaty należy oceniać w perspektywie porównawczej etapu 'przed' z etapem 'po' rozpoczęciu wysiłków na rzecz sformułowania i wdrażania LPD.

Ogólnie rzecz ujmując, CASIB  „Zintegrowane podejście do tworzenia i zarządzania zmianą społeczną polegającą na inkluzji przygotowane w konsekwencji zastosowania podejścia partycypacyjnego” realizowany w dzielnicy Biskupice wpływa korzystnie na przekształcenie przestrzeni miejskiej z formuły związanej z przemysłem, w dzielnicę poprzemysłową, społeczeństwa informacyjnego, świadomego przyszłych wyzwań i możliwości.

 

Kluczowym argumentem dla Miasta do kontynuowania szeroko zakrojonego Zintegrowanego podejścia do wdrażania strategii zrównoważonego rozwoju dzielnicy są jego interesariusze (Lokalna Grupa Wsparcia), aktywnie biorący udział w procesie formułowania Lokalnego Planu Działania dla dzielnicy Biskupice oraz w późniejszych działaniach. 

 

W ideę Lokalnego Planu Działania dla dzielnicy Biskupice wpisują się także inne inicjatywy

i programy wspierające rewitalizację w Zabrzu.

W roku 2009 projekt CoNet zbiegł się z realizacją Programu Aktywności Lokalnej w Dzielnicy Biskupice, realizowanym przez MOPR Zabrze. Uczestnikami PALu byli mieszkańcy dzielnicy, natomiast z działań integracyjnych o charakterze środowiskowym skorzystały dodatkowo osoby z ich otoczenia, również zamieszkujące w Biskupicach (rodzina, sąsiedzi).

Innym programem który funkcjonował w tym samym czasie, była ”Rekultywacja terenów w rejonie rzeki Bytomki na obszarze gminy Zabrze”, w obszarach sąsiadujących z dzielnicą Biskupice. Przedsięwzięcie to objęło rekultywacją 8 wielkoobszarowych terenów zdegradowanych o łącznej powierzchni 179,76 ha (poprzemysłowych i nieużytków).  W ramach Projektu zostały podjęte działania mające na celu przywrócenie środowisku tereny wcześniej zdegradowane działalnością człowieka.

Celem utrzymanie w dobrym stanie technicznym budynków i lokali w dzielnicy Biskupice, podjęto działania na rzecz poprawy standardów mieszkań i budynków.  W ramach przyznawanych z budżetu miasta środków finansowych w latach 2010-2011 wykonano wiele prac remontowo-budowlanych w budynkach mieszkalnych i użytkowych leżących w obrębie dzielnicy Biskupice.

Na podstawie podejmowanych uchwał oraz dokumentów wspomagających finansowanie rewitalizacji ze środków zewnętrznych, miasto Zabrze umożliwiło mieszkańcom poprawę jakości zamieszkania oraz zainwestowania w substancję mieszkaniową.

 

Głównym efektem wdrożenia projektu CoNet przez miasto Zabrze było wytworzenie synergii pomiędzy grupami i organizacjami z terenu miasta i dzielnicy oraz różnymi działaniami, które zaowocowało wzmocnieniem aktywności lokalnej i pojawieniem się szeregu inicjatyw oddolnych, które trwają do dnia dzisiejszego.

Oszacowanie nakładów poniesionych na realizacje projektu

Program URBACT ma na celu wymianę wiedzy pomiędzy partnerami projektów realizowanych w jego ramach. Nie jest natomiast programem inwestycyjnym, co oznacza że finansowanie jest przeznaczone wyłącznie na organizację spotkań na szczeblu europejskim (partnerzy projektu) oraz spotkań warsztatowych z interesariuszami na szczeblu lokalnym.

Spotkania na szczeblu europejskim (z których jedno odbyło się w Zabrzu w grudniu 2009) były okazją do zapoznania się z dokonaniami pozostałych partnerów, w tym do przyswojenia wiedzy z zakresu wprowadzania spójności społecznej.

Natomiast spotkania na szczeblu lokalnym, wymagające zaangażowania i czasu pracy przedstawicieli Urzędu Miasta oraz zaproszonych instytucji, odbywały się cyklicznie i, oprócz możliwości wzajemnego nauczania, były okazją do większej integracji społeczności lokalnej.

Całość projektu zamknęła się w następujących kwotach:

- całkowita wartość projektu dla Zabrza:  43 589,68 EUR

- wysokość dofinansowania z EWT: 34 871,75 EUR

Jednak do tych kwot należy dodać zarówno środki z innych projektów, które były wdrażane w tym czasie w dzielnicy i które współtworzyły sukces jakim było zainicjowanie działań związanych z odnową dzielnicy oraz prace o charakterze wolontaryjnym, bez którego te działania byłyby bardziej ubogie lub wręcz nie zaistniałyby.

Zalecenia dla instytucji zainteresowanych replikacją

Lokalny Plan Działań usystematyzował potrzeby które przedtem nie były zdiagnozowane. LPD scharakteryzował potrzeby i kierunki; choć dalsze działania inspirowały się nim, częściej wykraczały poza LPD, były jego twórczym rozszerzeniem. Niektóre działania lub zadania nie zostały zrealizowane, ale też LPD nie jest sztywnym planem wymagającym realizacji od A do Z. Jest raczej wyznacznikiem zamiarów i kierunków dalszych wysiłków. Jest też zaczynem, wokół którego działania się rozwijały. Niewystarczające finanse są zawsze barierą, partnerzy prywatni nie są też na tyle zamożni żeby stanowili znaczący wkład w działania, ale działania podjęte w ramach i dzięki projektowi CoNet mocno zintegrowały społeczność lokalną.

 

 Projekty często nie zaspokajają oczekiwań. Pomimo licznych przykładów zrealizowanych działań, potencjał tkwiący w zintegrowanych metodach działania długo jeszcze nie zostanie w pełni wykorzystany. Daleko idące zmiany są związane z bardziej kompleksową i przekrojową pracą oraz nowym stylem zarządzania. Aby osiągnąć większą trwałość wysiłków oraz dobrych praktyk, cele zintegrowanego rozwoju miejskiego i korzyści, jakie z niego płyną, muszą być lepiej wyjaśnione i zakomunikowane.

Należy poszukiwać odpowiedniej proporcji pomiędzy ingerencją i narzędziami – umiejętne połączenie z jednej strony tradycyjnych procedur administracyjnych, opartych o jasno zarysowane granice odpowiedzialności, a z drugiej strony procedur bazujących na wolontariacie, sieciach współpracy oraz wspólnych decyzjach opierających się o konsensus.

Potrzebne jest odpowiednie przywództwo i wsparcie ze strony otwartych decydentów miejskich, którzy są w stanie przekonać ważnych interesariuszy.

Zaufanie napędza dynamikę dobrze ukierunkowanych, zintegrowanych procedur, i maksymalnie wykorzystuje dostępne pieniądze oraz zasoby ludzkie. Koncentrowanie się na dzielnicach dotkniętych zjawiskiem wykluczenia społecznego jest uważane za czynnik korzystny z punktu widzenia odnowy całego miasta po okresie spadku.

Innowacyjność i kreatywność są często wymienione jako kluczowe czynniki, które mają wpływ na zmianę obecnej sytuacji i wzmacniają ducha wspólnej pracy.

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.

  Wsparcie udzielone przez Norwegię, Islandię i Lichtenstein  Norweski Związek
Władz Lokalnych
i Regionalnych