Strona główna
Usługi społeczne
Usługi techniczne
Rozwój instytucjonalny
» Zarządzanie strategiczne
» Zarządzanie zasobami
» Zarządzanie personelem
» Partnerstwo
» Zarządzanie usługami
Efektywność energetyczna
Współpraca JST-NGO
Współpraca między JST
Dialog społeczny
Mapa Praktyk
Inne bazy danych
Publikacje i dokumenty
Portal jst.org.pl

1.364.885
gości odwiedziło nas
od 1 kwietnia 2008 r.

 Rozwój instytucjonalny : Zarządzanie strategiczne
Miasto zrównoważonej energii - częstochowski samorząd promotorem wzorcowego lokalnego planu działań efektywności energetycznej

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.


Opis sytuacji przed wdrożeniem

Polityka energetyczna samorządu realizowana jest zazwyczaj przez zarząd gminy i jego upoważnione organy. Te z reguły jedynie w ramach bieżących potrzeb konsultują lub nie, konkretne kwestie z  zainteresowanymi podmiotami, najczęściej bezpośrednio zaangażowanymi w realizację szczegółowych zadań. Trudno w takiej sytuacji mówić o realizacji jednolitych działań, czy kształtowaniu spójnej strategii energetycznej gminy. Taka może mieć więc miejsce tylko wtedy, gdy mamy do czynienia z charyzmą i osobistym zaangażowaniem włodarzy gminy lub osób bezpośrednio za takie zagadnienie odpowiedzialnych. Nie sposób jednak wyobrazić sobie skutecznych działań bez jednolitej, długofalowej wizji strategicznej.
W Częstochowie od 2003 r. nadzorem i koordynacją działań dotyczących problematyki bezpieczeństwa energetycznego zajmuje się Inżynier Miejski. To właśnie z inicjatywy Pani Bożeny Herbuś przystąpiono do realizacji pierwszego w skali kraju, pilotażowego „Lokalnego planu działań dotyczącego efektywności energetycznej dla miasta Częstochowy (CEEAP)”.

Opis ogólnego podejścia i szczegółowych zadań

Miasto Częstochowa podejmuje różnorodne działania w zakresie efektywnego gospodarowania energią oraz ograniczenia negatywnych skutków dla środowiska, jakie niesie za sobą użytkowanie energii. Działania te wynikają nie tylko z obowiązków prawnych, lecz przede wszystkim z troski o zdrowie mieszkańców, lokalne środowisko i oszczędne gospodarowanie środkami publicznymi. Skutki podejmowanych działań mają jednak szerszy charakter, gdyż przyczyniają się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych - chroniąc klimat. Wpisują się zarazem w realizację krajowych zobowiązań w zakresie ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, poprawy efektywności energetycznej i zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii w krajowym bilansie energetycznym.

Współpraca samorządu z mieszkańcami fundamentem planowania strategicznego

W celu przybliżenia mieszkańcom wiedzy o sytuacji energetycznej miasta oraz dostarczania aktualnych informacji o działaniach podejmowanych przez Miasto i ich efektach utworzony został serwis internetowy „Częstochowa Energia i Środowisko”, dostępny pod adresem: http://www.czestochowa.energiaisrodowisko.pl/ .

Uruchamiając tę platformę komunikacji z mieszkańcami Urząd Miasta skorzystał z doświadczeń Fundacji na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii (FEWE). Serwis redagowany jest przez Biuro Inżyniera Miasta Częstochowa. W pracach skorzystano z doświadczeń projektu Phare "Podnoszenie poziomu świadomości społecznej w zakresie aktywnego udziału w procesie podejmowania decyzji dotyczących ochrony środowiska oraz zrównoważonego rozwoju gospodarki energetycznej na poziomie lokalnym".

Mieszkańcy Częstochowy zostali zaproszeni do aktywnego udziału w rozwoju serwisu, poprzez wyrażanie swoich opinii, udział w dyskusjach i zadawania pytań ekspertom oraz pracownikom Urzędu Miasta.

W portalu zamieszczono m.in. formularze ankiet, dotyczących charakterystyki przedsięwzięć inwestycyjnych oraz pozainwestycyjnych w zakresie działań poprawy efektywności energetycznej (patrz załączniki nr 1 i 2). Informacje uzyskane na ich podstawie przyczyniły się do rzeczowego opracowania "Lokalnego planu działań dotyczącego efektywności energetycznej dla miasta Częstochowy (CEEAP)". Wywarły też bezpośredni wpływ na jego kształt, uwzględniając potrzeby oraz działania realizowane przez jednostki, znajdujące się na terenie miasta Częstochowy.

Dodatkowo poddano projekt weryfikacji ankietowej, prosząc o „Ocenę efektywności pierwszego pilotażowego w Polsce narzędzia komunikacji i aktywizacji lokalnego społeczeństwa przez funkcjonowanie modelowego serwisu informacyjno – edukacyjnego samorządu terytorialnego (patrz załącznik nr 3).

Stan bieżący i lokalny plan działań efektywności energetycznej

 Przystępując do realizacji projektu Urząd Miasta Częstochowa wraz z Fundacją na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii w Katowicach przewidywał realizację następujących zadań:

1.) sporządzenie diagnozy stanu wyjściowego w zakresie realizowanych działań i monitoringu sytuacji energetycznej Częstochowy;

2.) opracowanie programu poprawy efektywności energetycznej w szkołach oraz innych obiektach użyteczności publicznej

3.) opracowanie miejskiego planu działań dotyczącego efektywności energetycznej;

4.) upublicznienie procesu i rozpowszechnienie opracowania planu działań w serwisie internetowym www.energiaisrodowisko.czestochowa.pl;

Co więc uzyskano? Generalna ocena stanu zaopatrzenia Miasta Częstochowy w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe została scharakteryzowana w oparciu o następujące kryteria:

  • bezpieczeństwo energetyczne (pewność, powszechność i dostępność) poszczególnych nośników energii;
  • bezpieczeństwo ekonomiczne (sytuacja przedsiębiorstw energetycznych, ceny ciepła, energii elektrycznej i gazu ziemnego oraz koszty usług energetycznych);
  • obciążenie środowiska przyrodniczego (m.in. zanieczyszczenie powietrza ze źródeł tzw. niskiej emisji);
  • akceptacja społeczna dla miejskich systemów energetycznych (m.in. przedstawienie kosztów sieciowych nośników energii w mieście na tle innych dostawców paliw i energii w kraju).

Uznano, że lokalny plan działań efektywności energetycznej powinien współgrać z oceną bezpieczeństwa energetycznego miasta. Wzięto tu pod uwagę, przy zastosowaniu zasad analizy SWOT, bezpieczeństwo paliwowe, techniczne, finansowe oraz strategiczne i organizacyjne. Wzorcową tabele kryteriów oceny, jaką przyjęto w Częstochowie, zawiera załącznik nr 4. Jednocześnie przeprowadzona analiza pozwoliła na wyciągnięcie istotnych wniosków, które są niezbędnym elementem każdej długofalowej strategii, a zarazem użytecznym narzędziem, bez którego trudno sobie dziś wyobrazić świadome zarządzanie organizmem miejskim.

W zakresie aspektów finansowych bezpieczeństwa energetycznego w Częstochowie zauważono, że:

  • właściciele źródeł ciepła jak i eksploatatorzy systemu ciepłowniczego, gazowniczego i elektroenergetycznego na terenie miasta zapewniają w chwili obecnej o ciągłości dostaw energii. Jednak zapewnienie tej ciągłości w perspektywie krótkookresowej i strategicznej będzie wymagało podjęcia szeregu działań inwestycyjnych,
  • z uwagi na to, że miasto nie posiada udziałów w spółkach ciepłowniczych, gazowniczych i elektroenergetycznych nie ma możliwości bezpośredniego wpływania na kształt i kierunek koniecznych działań odtworzeniowych i modernizacyjnych tych przedsiębiorstw. Jedną z możliwości jest wprowadzanie inwestycji planowanych przez gminę do planów rozwojowych tych przedsiębiorstw, co przewiduje ustawa Prawo energetyczne.

Z kolei w zakresie aspektów strategicznych i organizacyjnych, nakreślono dla Częstochowy następujące trendy kierunkowe:

  • Częstochowa realizuje średnio- i długoterminową strategię zrównoważonego gospodarowania energią w mieście. "Założenia do planu zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe dla miasta Częstochowy" z 2004 roku oraz aktualizacja z roku 2007 są w stopniu wystarczającym zintegrowane z innymi opracowaniami strategicznymi z zakresu zagospodarowania przestrzennego i ochrony środowiska,
  • średnio- i długoterminowe strategie przedsiębiorstw energetycznych na rzecz zrównoważonego rozwoju Miasta Częstochowy są spójne z planami inwestycyjnymi Gminy Miasta Częstochowy,
  • w mieście funkcjonuje Rada na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Gospodarki Energetycznej Miasta Częstochowy,
  • zarządzanie energią i środowiskiem jest osadzone w strukturach organizacyjnych i kompetencyjnych Urzędu Gminy Miasta Częstochowy. Zadania te realizuje Biuro Inżyniera Miejskiego,
  • wykształcenie i doskonalenie wiedzy przez decydentów i specjalistów Urzędu Miasta Częstochowy jest realizowane poprzez organizowane szkolenia z zakresu zrównoważonego rozwoju gminy w dziedzinie energii i środowiska. Przykładem są szkolenia i konferencje, zorganizowane przez Urząd Miasta Częstochowy we współpracy z Fundacją na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii,
  • sieć partnerska podmiotów Miasta Częstochowy na rzecz zrównoważonego gospodarowania energią jest tworzona głównie w ramach Rady na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Gospodarki Energetycznej Miasta Częstochowy. Do aktywnego uczestnictwa w Radzie zaproszone są m.in. przedsiębiorstwa energetyczne działające na teranie Częstochowy,
  • system monitorowania realizacji strategii i planów oraz weryfikacja w zakresie energii i środowiska jest realizowane w ramach Rady na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Gospodarki Energetycznej Miasta Częstochowy,
  • benchmarking w Gminie Miasta Częstochowy (system podstawowych wskaźników, monitorowanie zmian, porównanie się z innymi miastami/gminami) jest realizowany w oparciu o "Założenia do planu zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe dla miasta Częstochowy" z 2004r. oraz ich aktualizację z 2007 roku,
  • równoprawność i wzajemna współpraca miasta z przedsiębiorstwami energetycznymi realizowana jest głównie w ramach Rady na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Gospodarki Energetycznej Miasta Częstochowy,
  • trwają prace związane z możliwością zastosowania w zamówieniach publicznych kryteriów środowiskowych tzw. „zielonych zamówień”.

Diagnoza stanu miasta w zakresie efektywności energetycznej stała się więc punktem wyjścia do opracowania "Lokalnego planu działań dotyczącego efektywności energetycznej dla miasta Częstochowy (CEEAP)". Powstał on (patrz załącznik nr 5) z uwzględnieniem zapisów ”Krajowego planu działań dotyczącego efektywności energetycznej (EEAP 2007)” przyjętego w 2007 roku przez Ministerstwo Gospodarki. Został też dodatkowo uzupełniony o Program poprawy efektywności wykorzystania energii w obiektach oświatowych (załącznik nr 6) oraz obiektach użyteczności publicznej (załącznik nr 7) miasta Częstochowy.

Rezultaty wdrożenia narzędzia

O bezpośrednich efektach działań strategicznych samorządu trudno mówić bezpośrednio po ich powstaniu. Realna ocena da się wymierzyć w pewnej perspektywie czasu, nakreślonej przez strategię. Jednakże trzeba podkreślić, że wraz z powstaniem "Lokalnego planu działań dotyczącego efektywności energetycznej dla miasta Częstochowy (CEEAP)" oraz przy uwzględnieniu wszystkich innych działań samorządu w tym zakresie, można mówić realnie o podwyższeniu stopnia lokalnego bezpieczeństwa energetycznego Częstochowy. Ten istotny problem jest cyklicznie analizowany na posiedzeniach Rady na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Gospodarki Energetycznej Miasta Częstochowy. Przedstawiciele przedsiębiorstw zaangażowanych w realizację zadań energetycznych składają na posiedzeniach w magistracie okresowe sprawozdania. Można powiedzieć, że to kluczowe dla miasta zagadnienie, dzięki istnieniu Rady, która otrzymała teraz skuteczną pomoc w postaci "Lokalnego planu działań dotyczącego efektywności energetycznej dla miasta Częstochowy (CEEAP)", jest stale monitorowane. Powstanie pilotażowego w skali kraju planu nie jest też bez znaczenia dla pozostałych samorządów, które mogą skorzystać z doświadczeń Częstochowy. Śladem tym podążyły już m.in. Katowice. Wydaje się, że plan ten okaże się pomocny w przygotowaniu i realizacji benchmarkingu wskaźników energii, który powinien w najbliższym czasie uzupełnić braki występujące w tym zakresie w statystyce publicznej. Ważną i jedną z wiodących ról może odegrać w tym procesie kształtowania polskiej polityki energetycznej właśnie Częstochowa. Miasto zaangażowane jest również w prace zorganizowanej pod patronatem Związku Miast Polskich dedykowanej Grupy Wymiany Doświadczeń, ukierunkowanej na efektywność energetyczną.

Zasady równości płci

Program ten jest projektem neutralnym, nie naruszającym zasad równości w dostępie kobiet i mężczyzn do usług publicznych. Nie tylko nie pogłębia on różnic, ale może wywrzeć bezpośredni wpływ na poprawę jakości życia mieszkańców gminy, bez względu na płeć.

      

Współpraca ze społeczeństwem obywatelskim

Gdyby teoretycznie założyć, że przygotowanie planu jest możliwe w zaciszach gabinetów, przy biurkach inżynierów i specjalistów ds. zarządzania energią, to taki projekt byłby już u zarania ułomny. Jest oczywiste, że realizacja długoterminowego planu działań efektywności energetycznej nie byłaby możliwa bez akceptacji i poparcia mieszkańców, a także ich aktywnego w nim udziału. Program bowiem, ze swej natury, dotyczy mieszkańców bezpośrednio. Pozytywny efekt osiągnięto w tym przypadku przez szeroką akcję informacyjną oraz zastosowanie technik informatycznych do powszechnego udostępnienia założeń, procesu tworzenia i efektów – do wiadomości wszystkich mieszkańców.

Zalecenia dla instytucji zainteresowanych replikacją

Realizacja polityki energetycznej w wymiarze lokalnym, regionalnym, krajowym, a nawet europejskim wymaga zaangażowania wszystkich uczestników rynku energii oraz zintensyfikowania działalności ośrodków naukowych i profesjonalnych organizacji pozarządowych. Przykładem takiego działania jest współpraca Biura Inżyniera Miasta Częstochowy z Fundacją na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii w Katowicach. Samorząd częstochowski zaprosił do dyskusji i wymiany doświadczeń inne samorządy. Interesującym przykładem, który zaowocował konkretnym wkładem do realizacji kolejnych ważnych działań w tym zakresie stała się zorganizowana w czerwcu 2009, właśnie w Częstochowie konferencja: „Zrównoważony rozwój energetyczny miast ZREM 2009. Polityka Unii Europejskiej i Polski – nowe wyzwania”.Promocja nowatorskich rozwiązań w zakresie organizacji platformy wspólnych działań – także w zakresie efektywności energetycznej – prowadzi z reguły do większej ich skuteczności i realnego ograniczenia kosztów projektowanych działań. Ponieważ każda wspólnota lokalna posiada własną „specyfikę energetyczną”, warto zarządzając tym obszarem, zwrócić uwagę na:- skierowanie zaproszenia do wspólnego kreowania polityki energetycznej do tych wszystkich podmiotów lokalnego rynku energii, którzy w nim uczestniczą (stawiając na komplementarność udziału nauki, praktyki, producentów, dostawców i konsumentów), wskazując wymierne korzyści z udziału w takim przedsięwzięciu;- potrzebę organizacji w swoim urzędzie dedykowanej agendy odpowiedzialnej za zarządzanie energią w gminie i powierzenie jej kierownictwa w sprawne ręce, gdyż takie działania wymagają systematyczności, sumienności i jasnego określenia celów, a w konsekwencji efektywnej realizacji stawianych przed nią zadań;- adekwatną do wielkości gminy promocję strategii wypracowanych przez magistrat, a w konsekwencji rzeczywistą realizację przygotowywanych planów i wykorzystywanie ich efektów w praktyce, tak by podejmowane prace nie stały się „sztuką dla sztuki”, gdyż w takim przypadku nawet najlepsza inicjatywa szybko wypali się i straci sens.

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.

Wsparcie udzielone
przez Norwegię
poprzez dofinansowanie
ze środków
Norweskiego Mechanizmu
Finansowego
Związek
Miast Polskich
Związek
Gmin Wiejskich RP
Związek
Powiatów Polskich
Norweski Związek
Władz Lokalnych
i Regionalnych