Doskonalenie zarządzania usługami publicznymi i rozwojem w jednostkach samorządu lokalnego (gminach i powiatach)
Strona główna
Usługi społeczne
Usługi techniczne
Rozwój instytucjonalny
» Zarządzanie strategiczne
» Zarządzanie zasobami
» Zarządzanie personelem
» Partnerstwo
» Zarządzanie usługami
Efektywność energetyczna
Współpraca JST-NGO
Współpraca między JST
Dialog społeczny
Mapa Praktyk
Inne bazy danych
Publikacje i dokumenty
Portal jst.org.pl

1.405.566
gości odwiedziło nas
od 1 kwietnia 2008 r.


 Rozwój instytucjonalny : Partnerstwo
Sąd obywatelski w Poznaniu

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja   :.


Opis sytuacji przed wdrożeniem

Przeprowadzony sąd obywatelski dotyczył sposobu zagospodarowania ulicy Umultowskiej w Poznaniu. Ulica ta biegnie wzdłuż osiedla Różany Potok sąsiadując jednocześnie  cennym przyrodniczo obszarem Stawów Umultowskich, które są miejscem wypoczynku i rekreacji dla wielu Poznaniaków. Na etapie opracowywania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Miejska Pracownia Urbanistyczna wskazała jako możliwe dwa warianty zaplanowania przyszłości ulicy Umultowskiej:

1. w wariancie I przyjęto, iż ulica pozostanie otwarta dla ruchu samochodowego, co w szczególności umożliwia przeprowadzenie stosownej przebudowy drogi m.in. poprzez jej utwardzenie i powstanie miejsc postojowo-parkingowych;

2. w wariancie II przyjęto, iż ulica na swoim znacznym odcinku zostanie zamknięta dla ruchu samochodowego i przeznaczona na ciąg pieszo-rowerowy. Ruch tranzytowy zostanie przeprowadzony przez inne ulice osiedla Umultowo.

Wybór jednego z zaproponowanych wariantów był trudny ze względu na sprzeczność interesów różnych podmiotów i instytucji, w tym: Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (który mając swój kompleks dydaktyczny na dalszym odcinku ulicy był zainteresowany zachowaniem jej przejezdności), mieszkańców ul Umultowskiej (opowiadających się za zamknięciem drogi ze względu na niechęć do intensywnego ruchu samochodowego pod oknami), pozostałych mieszkańców osiedla Różany Potok (zainteresowanych zachowaniem przejezdności ulicy jako najwygodniejszego sposobu docierania do własnych posesji), pozostałych mieszkańców osiedla Umultowo (prezentujących zróżnicowane stanowisko) oraz organizacji ekologicznych (opowiadających się za zamknięciem ulicy w imię ochrony wartości przyrodniczych przylegającego terenu).

W tej sytuacji problem postanowiono poddać pod osąd powołanego sądu obywatelskiego.

Opis ogólnego podejścia i szczegółowych zadań

Ze względu na pionierski charakter podjętego działania miasto podjęło decyzję o powierzeniu wyboru ławników do sądu obywatelskiego zewnętrznej firmie specjalizującej się w zagadnieniach partycypacji społecznej. Dawało to rękojmię dokonania selekcji w sposób gwarantujący zachowanie reprezentatywności wyłonionej grupy. Zdecydowano się na 15 osobową grupę ławników. Wybór - przy wykorzystaniu mechanizmów losowania - doprowadził do wyłonienia grupy mieszkańców z różnych dzielnic Poznania, w bardzo różnym przedziale wiekowym i o zróżnicowanych zawodach (wśród ławników znaleźli się m.in. studentka, emerytka, taksówkarz, informatyk, krawcowa i przedsiębiorca). Przy wyborze zadbano by obie płcie były reprezentowane w równym stopniu (w składzie znalazło się 8 kobiet i 7 mężczyzn).

Ta sama firma była odpowiedzialna za wsparcie organizacyjno-techniczne. Prace sądu odbyły się zgodnie z następującym harmonogramem:

przed 1 grudnia 2011 roku - ustalenie przez Urząd Miasta Poznania listy podmiotów instytucjonalnych zainteresowanych rozstrzygnięciem dotyczącym zagospodarowania ulicy Umultowskiej. Podmioty te były proszone o zajęcie stanowiska niezależnie od stanowiska poszczególnych stron sporu

przed 1 grudnia 2011 roku - przygotowanie przez Miejską Pracownię Urbanistyczną materiału informacyjnego opisującego możliwe warianty zagospodarowania ulicy Umultowskiej

1-6 grudnia 2011 roku - wysłanie materiału informacyjnego do konsultacji z zainteresowanymi grupami mieszkańców

7-10 grudnia 2011 roku - zebranie stanowisk i wybór reprezentanta obu stron sporu

8 i 10 grudnia 2011 roku - przekazanie materiału informacyjnego wraz ze stanowiskami reprezentantów stron ławnikom sądu obywatelskiego - do wcześniejszego zapoznania się

13 grudnia 2011 roku, godz. 17.30 - 21.00 - posiedzenie sądu obywatelskiego. W ramach obrad przewidziane zostało:

1. Zaprezentowanie zasad pracy sądu przez moderatora (5 min)

2. Wprowadzenie do przedmiotu sprawy przez Miejską Pracownię Urbanistyczną (20 min)

3. Przedstawienie stanowisk mieszkańców (po 15 minut każda strona, łącznie 30 minut)

4. Przedstawienie stanowisk instytucji (trzy instytucje po 10 minut każda)

5. Pytania ławników (60 minut)

6. Obrady ławników. Zgodnie z metodologią pracy sądu obywatelskiego nie jest konieczne dążenie do uzyskania pełnego konsensusu. Poprzedzenie głosowania obradami ma jednak na celu poprzez wzajemne ścieranie się poglądów doprowadzić do w pełni świadomego podjęcia rozstrzygnięcia.

7. Ogłoszenie werdyktu

Rezultaty wdrożenia narzędzia

W opisywanej praktyce sąd obywatelski stosunkiem głosów 10 do 5 opowiedział się za zamknięciem spornej części ulicy i przeznaczeniem jej na ścieżkę pieszo-rowerową. Prezydent Poznania zapowiedział, że kwestię sposobu zagospodarowania ulicy Umultowskiej podejmie w zgodzie z werdyktem sądu obywatelskiego. Na chwilę sporządzania niniejszego opisu nie były znane wymierne efekty zastosowania dobrej praktyki - z pewnością nastąpiło rozstrzygnięcie sporu trwającego od kilku lat. Nie jest natomiast pewne na ile ukształtowany stan będzie miał charakter trwały i na ile strona niezadowolona z rozstrzygnięcia pogodzi się z wynikiem.

Niezależnie od tego cennym rezultatem było wyraźne pokazanie, że w sprawach spornych urzędnicy miejscy unikają arbitralnych rozstrzygnięć, dążąc do wcześniejszego poznania wszystkich korzyści i wad poszczególnych rozwiązań. Świadomość taka ułatwia późniejsze wdrożenie niepopularnych decyzji.

Oszacowanie nakładów poniesionych na realizacje projektu

Łączny koszt przeprowadzenia sądu obywatelskiego wyniósł 11 tys. zł, przy czym w kwocie tej mieści się wynagrodzenie dla ławników - po 150 zł dla każdego.

ćNa chwilę opisu dobrej praktyki nie jest możliwe precyzyjne obliczenie efektywności kosztowej narzędzia. Nie ulega wątpliwości, że nie przynosi ono bezpośredniego zwrotu finansowego. Uwzględnienie jednak całości kosztów, w szczególności związanych z kosztami wynikającymi z braku decyzji, pozwala ocenić, że przeprowadzona metoda jest opłacalna w przypadku konieczności uzyskania opinii o zagadnieniach spornych znacznej wagi.

Zasady równości płci

W toku realizacji praktyki należy zapewnić reprezentatywny udział kobiet i mężczyzn w składzie sądu obywatelskiego. Tylko bowiem w takim przypadku podjęte rozstrzygnięcie będzie stanowiło odzwierciedlenie preferencji społeczeństwa jako całości. Przy spełnieniu tego warunku opisywana praktyka będzie zgodna z zasadą równości kobiet i mężczyzn.

Współpraca ze społeczeństwem obywatelskim
Opisywana praktyka wypływa z filozofii społeczeństwa obywatelskiego. Społeczeństwo takie charakteryzuje się aktywnością i zdolnością do samoorganizacji oraz określania i osiągania wyznaczonych celów bez impulsu ze strony władzy państwowej. Oznacza to, że jego członkowie są świadomi potrzeb wspólnoty i dążą do ich zaspokojenia czując na sobie odpowiedzialność płynącą z przynależności do określonej wspólnoty. Sąd obywatelski polegający na poddaniu określonego zagadnienia pod osąd niezaangażowanych w sprawę członków wspólnoty, dokonujących oceny zgodnie z pojmowanym przez siebie dobrem wspólnym, jest bezpośrednim nawiązaniem do istoty społeczeństwa obywatelskiego. Z tego też względu opisywana praktyka - mimo pewnych wad - zasługuje na szerokie rozpowszechnienie.
Zalecenia dla instytucji zainteresowanych replikacją
  1.  Mimo swojej nazwy sąd obywatelski nie jest sądem - nie podejmuje bowiem wiążących rozstrzygnięć.
  2. Sąd obywatelski nie powinien być traktowany w sposób przedmiotowy - jako sposób zrzucenia z władz danej jednostki samorządu terytorialnego odpowiedzialności za podjęcie trudnych decyzji. W szczególności należy zadbać, aby sąd obywatelski miał charakter wsparcia władz w podjęciu decyzji, nie zaś przekazania decyzji w ręce obywateli.
  3. Grupa ławników musi być wybrana w sposób możliwie najlepiej odpowiadający strukturze społeczności. Ponieważ błędy popełnione na tym etapie czynią całą metodę praktycznie bezwartościową, zaleca się - o ile urząd zainteresowanej jednostki samorządu terytorialnego nie posiada wystarczających kompetencji w tym zakresie - zlecenie określonej części zadań na rzecz podmiotu specjalizującego się w zagadnieniach partycypacji społecznej.
  4. W opisywanej praktyce na obrady sądu przewidziano kilka godzin. Warto rozważyć, czy wzorem krajów zachodnich nie przewidzieć obrad na dwa dni - choć niewątpliwie podnosi to koszty związane z realizacją praktyki.
  5. Sąd obywatelski to nie debata/wysłuchanie publiczne. Poszczególne strony sporu są reprezentowane przez wyłonionych przedstawicieli. W trakcie obrad nie ma miejsca na swobodne wystąpienia wszystkich, którzy przybyli na obrady.
  6. Należy liczyć się ryzykiem, że przy opisywanym modelu działań na rozstrzygnięcie wpływają nie tylko argumenty merytoryczne, lecz również zdolności - zwłaszcza retoryczne - przedstawicieli stron. Nie jest to wada metody, a jedynie jej cecha.
  7. Jako alternatywę dla powoływania sądu obywatelskiego można rozważyć powołanie mediatora, który podejmie próbę uzgodnienia wzajemnych stanowisk stron sporu.
  8. Na stronie The Jefferson Center (http://www.jefferson-center.org/) znajdują się interesujące materiały dotyczące funkcjonowania sądu obywatelskiego. W szczególności na pod adresem http://www.jefferson-center.org/index.asp?Type=B_BASIC&SEC=%7b50312803-2164-47E3-BC01-BC67AAFEA22E%7d znajduje się obszerny podręcznik dotyczący organizacji i funkcjonowania takich sądów. Wszystkie materiały są w języku angielskim.

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja   :.

 Doskonalenie zarządzania usługami publicznymi
i rozwojem w jednostkach samorządu lokalnego
(gminach i powiatach)
 Związek
Miast Polskich
Związek
Gmin Wiejskich RP
Związek
Powiatów Polskich