Strona główna
Usługi społeczne
Usługi techniczne
» Transport
» Gospodarka mieszkaniowa
» Gospodarka komunalna
Rozwój instytucjonalny
Efektywność energetyczna
Współpraca JST-NGO
Współpraca między JST
Dialog społeczny
SMUP
Mapa Praktyk
Inne bazy danych
Publikacje i dokumenty
Portal jst.org.pl

1.583.775
gości odwiedziło nas
od 1 kwietnia 2008 r.

 Usługi techniczne : Gospodarka mieszkaniowa
Program "Zielone Podwórka Szczecina"

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.


Opis sytuacji przed wdrożeniem

Jak przygnębiający może być obraz śródmiejskich, zaniedbanych podwórek, z pewnością opisywać nie trzeba. Niestety towarzyszy on nie tylko mieszkańcom Szczecina, ale i innych polskich miast.. Odpowiedzią na taki stan rzeczy stał się wdrożony w 2008 roku program „Zielone Podwórka Szczecina”, w jego ramach wspólnoty mieszkaniowe zrealizowały w tym roku 29 interesujących projektów. Tymczasem potrzeby są znacznie większe. Warto podkreślić, że ostatnich latach sami mieszkańcy, często w tzw. czynie sąsiedzkim, przy większym lub mniejszym współudziale Rad Osiedli, próbowali zmieniać swoje otoczenie, by uczynić je bardziej przyjaznym dla życia. Przykładów jest wiele. Choćby wykonane z inicjatywy mieszkańców zielone podwórko, na miejscu betonowego parkingu przy ul  Ściegiennego.(patrz załącznik). Jednak bez pomocy gminy i zaangażowania dodatkowych środków, miasto zmieniałoby się bardzo powoli. Samo zaangażowanie mieszkańców, choć dla sprawy kluczowe, tutaj nie wystarcza. Potrzebne są oczywiście pieniądze, koordynacja i program.

Pierwsze próby sformułowania spójnego programu podjęła Rada Osiedla Śródmieście-Zachód (ROŚZ). To właśnie ona była wnioskodawcą przedstawionego miastu jeszcze w lutym 2008 r. programu „Zielony Kwartał”. W jego ramach powstał również interesujący projekt „Mieszkańcy bliżsi sobie – integracja z miejscem zamieszkania”, którego głównym zamierzeniem miała być „zielona rewitalizacja” wnętrza typowego śródmiejskiego kwartału. We wniosku Rady szczególnie podkreślona została partnerska współpraca z mieszkańcami, co okazało się wyróżnikiem i jednocześnie gwarancją powodzenia całego projektu. Choć to z pozoru oczywiste, wypada podkreślić, że w założeniach przedsięwzięcia zaproszono do współuczestnictwa właśnie mieszkańców, jako podmiot i pełnoprawnych uczestników planowanych działań, począwszy od projektowania, poprzez udział w pracach wykonawczych, aż po późniejsze utrzymanie, stałą troskę o zieleń i wszystkie urządzenia podwórek.

Wniosek „Zielony Kwartał” okazał się inspiracją dla Urzędu Miasta do opracowania programu miejskiego. Rada Osiedla Śródmieście-Zachód trafiła na podatny grunt, a przede wszystkim na zrozumienie samorządu miejskiego w kwestii konieczności tworzenia nowych terenów zielonych w centrum miasta. W konsekwencji władze miasta opracowały projekt skierowany nie tylko do wspólnot mieszkaniowych usytuowanych w centrum miasta, ale do wszystkich, które mają pomysł i determinację w jego realizacji.

Opis ogólnego podejścia i szczegółowych zadań

W 2008 roku samorząd miasta Szczecin opracował i wdrożył program „Zielone Podwórka Szczecina”. Koordynację działań i dysponowanie środkami finansowymi powierzono Zakładowi Budynków i Lokali Komunalnych w Szczecinie (ZBiLK). Początkowo miasto przewidziało na realizację programu kwotę 1 miliona złotych. Jednak ze względu na znaczne zapotrzebowanie, a przede wszystkim dużą ilość projektów, które wpłynęły od wspólnot mieszkaniowych, zdecydowano się przeznaczyć na jego realizację dodatkowe 700 tys. zł. Program był odpowiedzią na oddolne inicjatywy mieszkańców i Rad Osiedli, spośród których szczególną aktywnością wyróżniła się Rada Osiedla Śródmieście-Zachód. Pierwszy rok funkcjonowania programu zakończył się sukcesem. Postanowiono go kontynuować, a na kolejny rok – 2009,. miasto przeznaczyło ponownie milion złotych. Przyjęto również Zarządzeniem Dyrektora ZBiLK Nr 37A z dnia 24.04.2009 . nowy poprawiony regulamin (patrz załącznik).Propozycja jest adresowana do wspólnot mieszkaniowych w  budynkach  położonych na  terenie  Miasta  Szczecin, które spełniają łącznie poniższe warunki:1) znajdują się w nich lokale stanowiące własność Gminy Miasto Szczecin lub spółki komunalnej,2) mają zawarte porozumienie (umowę) z Gminą Miasto Szczecin lub spółką komunalną na korzystanie z terenu stanowiącego własność Gminy Miasto Szczecin, służącego do użytku właścicieli nieruchomości wspólnej, dla realizacji jej potrzeb związanych z prawidłowym funkcjonowaniem nieruchomości. 

Program stanowi element przyjętej przez Radę Miasta Polityki Mieszkaniowej oraz Strategii Renowacji (załącznik). Celem działań jest polepszenie wizerunku miasta poprzez poprawę estetyki i otoczenia budynków. Dofinansowaniem mogą być objęte przede wszystkim działania polegające na tworzeniu terenów zielonych (np. trawniki, nasadzenia, żywopłoty) wraz z towarzyszącą infrastrukturą i miejscami wypoczynku (np. chodniki, ławeczki) oraz placami zabaw dla dzieci (np. huśtawki, zjeżdżalnie, piaskownice).

 Wysokość dofinansowania może wynosić:1)  w przypadku tworzenia terenów zielonych wraz z towarzyszącą infrastrukturą i miejscami wypoczynku –75 % kwoty przypadającej  na  koszty  przedsięwzięcia,2)    w przypadku tworzenia placów zabaw dla dzieci –  95 %  kwoty przypadającej  na  koszty zakupu i montażu  urządzeń zabawowych oraz specjalistycznej nawierzchni wykładanej pod urządzeniami zabawowymi.W przyjętym regulaminie znajdujemy szczegółowy opis procedury przyznania dofinansowania. Przykładowy wnioskodawca - wspólnota mieszkaniowa musi sporządzić dokumentację w formie projektów oraz kosztorysów ofertowych z rozbiciem na poszczególne rodzaje prac, na własny koszt. Następnie powołana Zarządzeniem Dyrektora ZBiLK Komisja w skład której wchodzi niezależny ekspert, specjalista architektury krajobrazu, ocenia projekty i najlepsze kwalifikuje do dofinansowania, czyli do faktycznej realizacji. Po pozytywnej ocenie wniosku wspólnota mieszkaniowa podpisuje ze ZBiLK umowę o dofinansowanie, którego wypłata następuje po odbiorze robót. Ciężar realizacji robót, podobnie jak wcześniejsze wykonanie projektów i kosztorysów, spoczywa na wspólnocie mieszkaniowej. W praktyce rozwiązania bywają różne, w zależności od wielkości projektu. Dofinansowanie waha się od kilku do kilkuset tysięcy złotych na jeden projekt. W niektórych przypadkach wspólnoty wynajmują więc profesjonalnych wykonawców, w innych większość prac wykonują sami mieszkańcy, a dofinansowanie obejmuje głównie koszt zakupu materiałów. Po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia koszty utrzymania, napraw lub konserwacji spoczywają już tylko na wspólnocie mieszkaniowej. 

W 2009 roku wszystkie środki zostały już rozdysponowane. Obecnie trwają odbiory wykonanych prac i ich rozliczanie. Warto podkreślić, że w przyjętym regulaminie przewidziano kontynuację programu na lata następne. Nowe wnioski od 2010 roku mają być przyjmowane między 02 stycznia a 15 lutego danego roku kalendarzowego.

Rezultaty wdrożenia narzędzia

W ramach programu „Zielone Podwórka Szczecina” przeznaczono w roku 2008 kwotę 1,7 miliona złotych, a w roku 2009 – 1 milion złotych na realizację złożonych projektów. W 2008 roku dofinansowaniem objęto i zrealizowano 29 projektów a w 2009 roku podpisano umowy na dalsze 19 realizacji, część z nich już z sukcesem ukończono.

Zakres wykonanych prac w ramach poszczególnych projektów jest bardzo różny, z konieczności ograniczony wielkością zagospodarowanej przestrzeni, specyfiką autorskich pomysłów i zaangażowaniem mieszkańców, Rad Osiedli i wspólnot mieszkaniowych. W miejsce betonowych podwórek, zaniedbanych przez lata pustych przestrzeni między blokami, powstały place zabaw dla dzieci, miejsca wypoczynku dla dorosłych, a nawet boisko z tartanową nawierzchnią do „minipiłki” (podwórko przy ul. Szafera – załącznik). Wykonane prace zaprezentowano na specjalnej wystawie fotograficznej, prezentowanej w Galerii Prezydenckiej szczecińskiego ratusza w czerwcu 2009 roku. Najciekawsze zdjęcia z tej wystawy załączono do opisu.

Widocznym rezultatem wdrożonego programu jest bez wątpienia polepszenie wizerunku miasta Szczecina, poprzez wyraźną poprawę estetyki otoczenia budynków mieszkalnych. O tym, jak wpływa to na jakość życia mieszkańców, na co dzień świadczą oni sami, z przyjemnością spędzając wolny czas na przyjaznych i schludnych podwórkach.

Zasady równości płci

Program ten jest projektem neutralnym, nie naruszającym zasad równości w dostępie kobiet i mężczyzn do usług publicznych. Nie tylko nie pogłębia on różnic, ale bezpośrednio wpływa na poprawę jakości życia mieszkańców budynków, często zaniedbanych i zdegradowanych kwartałów komunalnych, czyli po prostu śródmiejskich „slumsów”. Należy tu zwrócić uwagę na objęcie szczególnymi preferencjami - dofinansowaniem w 95% placów zabaw dla dzieci. Warto zauważyć, jak prosty w konstrukcji program, może w istotny sposób wpłynąć na komfort życia miejskich rodzin. Taki pozytywny klimat tworzą miejsca, gdzie nie tylko można odpocząć wśród zieleni, ale zarazem stanowią dla dzieci miejsca do zabawy, rekreacji a także uprawiania sportu - w bezpośrednim sąsiedztwie swoich domów, na ulubionych przez wszystkich milusińskich podwórkach.

Współpraca ze społeczeństwem obywatelskim

Program „Zielone Podwórka Szczecina” nie mógłby powstać bez współpracy samorządu gminy ze społeczeństwem obywatelskim i to na każdym jego etapie. Inspiracją dla programu miejskiego stał się wniosek Rady Osiedla Śródmieście-Zachód. Przestawiła ona miastu w lutym 2008 r. inicjatywę „Zielony Kwartał” Na nią składał się między innymi projekt „Mieszkańcy bliżsi sobie – integracja z miejscem zamieszkania”, którego głównym zamierzeniem miała być „zielona rewitalizacja” wnętrza typowego śródmiejskiego kwartału. Inicjatorem tych działań był Pan Artur Krzyżański, znany szczeciński ekolog, działacz Rady Osiedla, propagator opisywanych działań. On stał się faktycznym liderem projektu i osobą najbardziej zaangażowaną ze strony Rad Osiedli przy jego realizacji.

Rada Osiedla Śródmieście-Zachód była również współorganizatorem wraz z ZBiLK „Festiwalu Zielonych Podwórek”, który odbył się 20 czerwca 2009 roku na terenie Szkoły Podstawowej nr 5 w Szczecinie.. Podczas jego trwania prezentowano    i promowano zielone zadbane podwórka i przestrzenie przyblokowe oraz lokalnych opiekunów zieleńców.W programie festiwalu znalazły się:- informacje o projekcie „Zielone podwórka” i o możliwościach uzyskania pomocy w zagospodarowaniu podwórek;- prezentacje poszczególnych podwórek i ich twórców – mieszkańców (wystawa zdjęć oraz stanowiska kontaktowe z twórcami i opiekunami zielonych podwórek);- wystawa prac dzieci „Podwórko moich marzeń” (zorganizowane przez SP nr 5), połączona z nagrodzeniem najciekawszych prac;- punkt porad specjalistów: architekt krajobrazu, projektant, botanik, Stowarzyszenie „Zwierzęcy Telefon Zaufania” i inne.Zorganizowano festyn z licznymi atrakcjami dla dzieci i młodzieży, częścią jarmarkową, występami artystycznymi zespołów muzycznych i tanecznych, bezpłatną grochówką. Pokazano, że w działaniach samorządu, który przecież tworzą sami mieszkańcy, nie tylko ważna jest sama dobra praktyka, ale także jej promocja, troska o rozwój następnych udanych przedsięwzięć i wreszcie wspólna radość z osiągniętego sukcesu. Wskazując na istotną rolę współpracy gminy ze społeczeństwem obywatelskim, nie można zapomnieć o aktywności i inicjatywie samych mieszkańców. To dzięki ich pomysłom i zaangażowaniu powstają projekty, oni uczestniczą czynnie przy ich realizacji, wykonując w niektórych wypadkach większość prac, wreszcie to właśnie oni są beneficjentami wszystkich tych działań. Kolejnym pozytywnym bohaterem tego przedsięwzięcia są same wspólnoty mieszkaniowe, które przełamały już niemal stereotypowy obraz ich bierności. Do uczestnictwa w projekcie konieczne było przecież poświęcenie czasu na załatwianie wszelkich formalności, konsultacje z pozostałymi mieszkańcami, kontakty z zarządcą, projektantem, wykonawcą, sporządzenie projektu zagospodarowania, kosztorysu, podjęcie uchwał, napisanie wniosku. Stereotypem stała się milcząca akceptacja dla wegetacji samorządów, ograniczających się jedynie do działań absolutnie podstawowych i niezbędnych. Prezentowane działania łamią ten smutny wizerunek, pokazując, że niezwykle istotnym motorem rozwoju lokalnego jest inspiracja społeczeństwa obywatelskiego do codziennej, stałej aktywności i innowacyjności.

 

Zalecenia dla instytucji zainteresowanych replikacją

Do skutecznej replikacji opisanego projektu konieczne są oczywiście działania, za które odpowiada bezpośrednio samorząd gminny. Chodzi m.in. o wyznaczenie koordynatora projektu i jednostki dysponującej środkami finansowymi, zabezpieczenie odpowiedniej kwoty w budżecie itp. Wydaje się jednak, że kluczowym warunkiem powodzenia przedsięwzięcia jest inicjatywa samych mieszkańców, Rad Osiedli i wspólnot mieszkaniowych, dla których dobra propozycja samorządu może być ważną i niezbędną inspiracją.

Co więc trzeba zrobić, żeby powtórzyć szczeciński sukces ? Warto, by samorząd zabezpieczył środki na realizację planowanych działań, sformułował założenia programu i wyznaczył jednostkę koordynującą. W Szczecinie znalazł się również sprawny partner inicjujący te działania, będący dobrze zorganizowanym samorządem pomocniczym. Mowa o Radach Osiedli. Tam gdzie są one bierne, gmina może i powinna podjąć działania inicjujące i informacyjne. Przykładem niech będzie choćby cykl szkoleń prowadzonych przez specjalistów, gotowych wyjaśnić procedurę planowanych działań i doradzić w praktyce, a kierowanych do wspólnot mieszkaniowych, zarządców, rad osiedlowych.

 Takie właśnie działania, jak i rozszerzenie programu o utworzenie równoległego programu (funduszu) aktywnej pomocy społecznej mieszkańcom rewitalizowanych posesji, czy też nowoczesne, niekonwencjonalne formy kampanii typu „streetworkerskiego”, czyli aktywnej pomocy mieszkańcom zdegradowanych dzielnic w miejscu ich zamieszkania, rekomenduje samorządowi szczecińskiemu Pan Artur Krzyżański. Jego zdaniem receptą na sukces może być właśnie informacja, edukacja i promocja, także medialna (np. organizowanie spotkań, szkoleń, wystaw, konferencji prasowych itp.). Równie ważne staje się realne docenienie społecznej pracy mieszkańców, choćby poprzez organizowane konkursy oraz dialog, społeczne konsultacje, a w efekcie wspólne planowanie kierunków zmian. Zespół takich właśnie czynników wydaje się sprzyjać tworzeniu klimatu współpracy samorządu z mieszkańcami, co może okazać się w praktyce niezbędne dla osiągnięcia sukcesu przez innych, zainteresowanych replikacją projektu.

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.

Wsparcie udzielone
przez Norwegię
poprzez dofinansowanie
ze środków
Norweskiego Mechanizmu
Finansowego
Związek
Miast Polskich
Związek
Gmin Wiejskich RP
Związek
Powiatów Polskich
Norweski Związek
Władz Lokalnych
i Regionalnych