Strona główna
Usługi społeczne
» Kultura
» Pomoc społeczna
» Oświata
» Ochrona zdrowia
» Sport i rekreacja
Usługi techniczne
Rozwój instytucjonalny
Efektywność energetyczna
Współpraca JST-NGO
Współpraca między JST
Dialog społeczny
Mapa Praktyk
Inne bazy danych
Publikacje i dokumenty
Portal jst.org.pl

1.405.521
gości odwiedziło nas
od 1 kwietnia 2008 r.

 Usługi społeczne : Gospodarka komunalna
Alternatywne formy sanitacji gminy na terenach o rozproszonej zabudowie

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja   :.


Opis sytuacji przed wdrożeniem

     mapa

Gmina Sokoły położona jest na położona jest na Wysoczyźnie Wysokomazowieckiej w województwie podlaskim. Jest to typowa gmina rolnicza. Powierzchnia gminy Sokoły wynosi 156 km2.

Gmina Sokoły posiada zbiorowy system Gmina Sokoły w wodę zasilający wszystkiej 48 miejscowości poprzez 5 stacji wodociągowych. Obecnie istnieje 112,31 km wodociągowych sieci magistralnej rozdzielczej. Woda z wodociągów zbiorowych doprowadzana jest doprowadzana jest do 1495 budynków mieszkalnych i zaopatruje ok. 5980 mieszkańców, co stanowi 98% ludności.

Gmina Sokoły jak większość gmin wiejskich z województwa podlaskiego borykała się z problemem rozwiązania gospodarki ściekowej.  Do odprowadzania ścieków komunalnych na terenie gminy służą głównie indywidualne zbiorniki bezodpływowe (szamba). Zbiorczy system odprowadzania ścieków (kanalizacja) istnieje tylko we wsi: Sokoły, Kruszewo Brodowo i Kruszewo Głąby. Całkowita jego długość wynosi 17,9 km, zaś liczba przyłączy kanalizacyjnych 328 sztuk co stanowi co stanowi ok. 21 %. Ponadto w miejscowości Sokoły Oczyszczalniaistnieje mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków, która w 2003 roku została rozbudowana i zmodernizowana za kwotę 2,5 mln zł. Projektowana przepustowość oczyszczalni wynosi Q=471m3/d, dopływają do niej obecnie oprócz ścieków z kanalizacji, ścieki dowożone pochodzące ze zbiorników bezodpływowych z okolicznych miejscowości.

Początkowo w roku 2001 opracowana została koncepcja skanalizowania całej została koncepcja skanalizowania całej gminy Sokoły. Miał to być układ grawitacyjno - pompowy, w którym całkowita długość przewodów grawitacyjnych wynosiłaby ok. 26 km, a przewodów tłocznych ok. 52 km z 18 przepompowniami na sieci. Całkowity koszt budowy tego rozwiązania koszt budowy oszacowano na ok. 29 mln złotych.

Opis ogólnego podejścia i szczegółowych zadań

Budowa i eksploatacja kanalizacji sanitarnej w rozproszonej zabudowie zagrodowej byłaby bardzo kosztowną inwestycją dla gminy i mieszkańców kanalizowanych wsi. Z uwagi na to władze gminy postanowiły szukać innego rozwiązania gospodarki ściekowej na swoim terenie.W staraniach tych pomogła Fundacja EURONATUR z Północnej Nadrenii -Westfalii, sugerując budowę oczyszczalni przyzagrodowych, jako tani i skutecznysposób oczyszczania ścieków w gospodarstwach wiejskich.

Po zapoznaniu się z tą technologią władze gminy wykupiły od Instytutu Ekologii Stosowanej ze Skórzyna,  projekt na upowszechnianie naturalnych przyzagrodowych oczyszczalni ścieków na terenie gminy Sokoły.W 2004 roku Gmina Sokoły jako pierwsza w woj. podlaskim wykonała pierwszych 9 tego typu oczyszczalni ścieków przy udziale przy udziale Instytutu Ekologii Stosowanej.

Podstawowa zasada oczyszczania ścieków w omawianym systemie polega na rozkładzie zanieczyszczeń zawartych w ściekach poprzez mikroorganizmy bytujące w glebie i wodzie, wspomagane przez system korzeniowy roślin makrofitowych. Mikroorganizmy występują w gruncie i wodzie naturalnie, jednak w celu zwiększenia intensyfikacji procesu oczyszczania ścieków, na podstawie wielu badań w oczyszczalniach naturalnych, optymalizuje się procesy rozmnażania bakterii poprzez m.in. odpowiedni dobór roślin, gruntu i jego uziarnienia oraz zastosowanie warstwy organicznej - HUMIX. Główne procesy oczyszczania ścieków zachodzą więc w filtrze roślinnym oraz gruntowej warstwie filtracyjnej stawu denitryfikacyjnego. Ponadto proces biologicznego oczyszczania ścieków wspierany jest procesami fizycznymi i chemicznymi. Zastosowane rozwiązania techniczne i technologiczne , sprawiają iż stopień i technologiczne redukcji zanieczyszczeń w niniejszej oczyszczalni, znacznie przewyższa wymogi stawiane przez przepisy dt  ochrony środowiska.

Stosowany w gminie Sokoły rodzaj naturalnych przydomowych oczyszczalni ścieków  posiada aprobatę techniczną Instytutu Ochrony Instytutu Ochrony Środowiska z Warszawy a zastosowane w niej rozwiązania techniczne i technologiczne są  zgłoszone w Urzędzie Patentowym pod numerem P.354228.

Typowa przydomowa oczyszczalnia ścieków składa się z :

Osadnika -  pełni funkcję wstępnego mechanicznego oczyszczania ścieków. Następuje w nim oddzielenie ze ścieków części stałych, które osadzają się na dnie osadnika i ulegają procesowi fermentacji przez co maleje ich objętość.

Przepompowni - konieczna jest w przypadku niesprzyjających warunków terenowych. Umiejscawia się w niej pompę jednofazową, tłoczącą ścieki na filtr roślinny.

Filtra roślinnego - to zasadniczy element oczyszczalni, tu zachodzą główne procesy oczyszczania ścieków. Proces biologicznego oczyszczania ścieków wspierany jest procesami fizycznymi i chemicznymi zachodzącymi równocześnie w 3 warstwach filtracyjnych filtra roślinnego.

Stawu denitryfikacyjnego - pełni funkcję doczyszczania ścieków,  w nim zachodzi m.in. redukowanie azotu azotanowego w procesie denitryfikacji w osadach dennych. Staw umożliwia odprowadzanie oczyszczonych ścieków do gruntu.

      

Schemat oczyszczalni
 

      

     Realizacja inwestycji.

     Prace ziemneW procesie sanitacji gminy w formie przydomowych oczyszczalni ścieków z jednej strony uczestniczy gmina a z drugiej właściciele nieruchomości w ściśle określonym zakresie. Władze gminy przede wszystkim określiły rozwiązania techniczne oczyszczania ścieków na terenach o rozproszonej zabudowie, zakupiły prawa do stosowania na terenie gminy Sokoły projektu przydomowych oczyszczalni ścieków opracowanego przez Instytut Ekologii Stosowanej. Przy realizacji inwestycji przez właścicieli nieruchomości pracownicy gminy wpierają inwestorów w zakresie czynności administracyjnych ( zgłoszenia w urzędzie budowlanym), służą doradztwem projektowo-realizacyjnym oraz dokonują odbioru technicznego wykonanej instalacji. Gmina w miarę posiadanych środków dostarcza inwestorom niektóre materiały w postaci żwiru i humixu. W trakcie eksploatacji przydomowych oczyszczalni ścieków służby gminne prowadzą ewidencję użytkowanych oczyszczalni oraz stały nadzór i monitoring funkcjonowania urządzeń i jakości procesu oczyszczania.

     Wykonany fitr roślinnyWłaściciele nieruchomości (inwestorzy) na podstawie użyczonego projektu z Urzędu Gminy wykonują w systemie gospodarczym na własny koszt instalację przydomowej oczyszczalni ścieków, korzystając z fachowego doradztwa pracowników gminy Sokoły.

Rezultaty wdrożenia narzędzia
Przykład kompletnej oczyszczalni
W 2004 roku Gmina Sokoły jako pierwsza w woj. podlaskim wykonała pierwszych 9 pilotażowych podlaskim tego typu oczyszczalni ścieków przy udziale przy udziale Instytutu Ekologii Stosowanej. W latach 2004 - 2008 wybudowano w Gminie W latach 2004 - 2008 wybudowano w Gminie Sokoły 84 sztuki roślinno-stawowych oczyszczalni ścieków. W 2009 roku planowana jest budowa około 40 takich oczyszczalni, a do roku 2013 zostanie wykonanych łącznie ok. 200 szt. za szacunkową wartość szacunkową wartość 0,6-0,9 mln zł.

Ścieki przed oczyszczeniemŚcieki po oczyszczeniuZ doświadczeń Gminy Sokoły w zakresie budowy tego typu przyzagrodowych budowy tego typu przyzagrodowych oczyszczalni ścieków skorzystało wiele gmin z woj. podlaskiego jak również z innych województw, min. łódzkiego, wielkopolskiego,  których przedstawiciele odwiedzali gminę Sokoły w celu bliższego zapoznania się z rozwiązaniem gospodarki ściekowej.

Mając na uwadze pewność co do efektywności oczyszczania ścieków w tego typu oczyszczalniach  władze Gminy Sokoły wraz  z trzema innymi gminami z woj. podlaskiego przeprowadziły w okresie kwiecień 2007 r.- lipiec 2008 r. monitoring oceniający efekt ekologiczny i sanitarny. Z przeprowadzonych analiz wykonanych przez Instytut Budownictwa i Elektryfikacji Rolnictwa w Warszawie wynika, że budowa naturalnych roślinno-stawowych oczyszczalni ścieków jest ścieków jest skutecznym, dobrym i ekonomicznym rozwiązaniem gospodarki ściekowej na terenach wiejskich.

     Monitoring oceniający efekt ekologiczny i sanitarny zagrodowych oczyszczalni ścieków ze złożem gruntowo-roślinnym.

     Opisane  wyżej rozwiązanie gospodarki ściekowej w postaci indywidualnych ściekowej przydomowych oczyszczalni ścieków można stwierdzić, iż jest ono korzystniejsze od budowy zbiorczej kanalizacji na terenach o rozproszonej zabudowie ze względu na:

     - dziesięciokrotnie niższe koszty inwestycyjne i eksploatacyjne ,

     - skuteczną redukcję zanieczyszczeń

     - łatwość budowy i eksploatacji,

     - możliwość ponownego wykorzystania wody pościelowej,

     - powiększenia walorów estetycznych działki ,

- pozytywny wpływ na środowisko przyrodnicze .
Oszacowanie nakładów poniesionych na realizacje projektu

Główne nakłady inwestycyjne ponoszą właściciele posesji , gdzie koszt budowy takiej oczyszczalni (systemem gospodarczym) waha się w granicach od 2000 do 3000 zł w zależności od lokalizacji,  kosztów materiałów oraz wkładu własnego. Użytkownicy ponoszą również koszty eksploatacji tj. koszt energii przepompowni oraz usunięcia osadu raz na 2-3 lata.

Partycypacja gminy w inwestycjach to przede wszystkim: opracowanie programu oczyszczania ścieków na terenie gminy, zakup projektu i udostępnianie technologii przydomowych oczyszczalni ścieków bezpośrednim użytkownikom na terenie gminy, pomoc doradcza w zakresie realizacji inwestycji, monitoring formalny i ekologiczny funkcjonujących instalacji.

Zalecenia dla instytucji zainteresowanych replikacją

Przykład

Opisywana praktyka jest możliwa do zastosowania w innych gminach, które charakteryzują się znacznym rozproszeniem zabudowy a samorząd gminny ma ograniczone możliwości finansowania infrastruktury ściekowej. Na przykładzie rozwiązań zastosowanych w gminie Sokoły  zostały zrealizowane podobne inwestycje m.in. w gminie Puńsk, Zbójna, Jeleniowo, Rutka-Tatarak. Zastosowane rozwiązanie jest uzupełnieniem rozwiązań technicznych sanitacji gmin wiejskich obok kanalizacji sanitarnej, indywidualnych urządzeń oczyszczania ścieków, szczelnych zbiorników bezodpływowych. Niezbędnym warunkiem dla wdrożenia tego typu rozwiązania na trenie gminy jest posiadanie  szczegółowej koncepcji sanitacji gminy, która jest efektywna kosztowo dla samorządu gminnego i użytkowników, spełniająca wymagania w zakresie norm ochrony środowiska, możliwa do realizacji w krótkim terminie czasowym pomimo ograniczeń budżetu gminy w wydatkowaniu środków na finansowanie inwestycji infrastrukturalnych. Ten system oczyszczania może być zastosowany w  25-65% gospodarstw domowych w typowych gminach wiejskich, gdzie dominuje zabudowa rozproszona a właściciele posesji posiadają optymalna wielkość działki siedliskowej. Pomimo, że główny koszt inwestycji pokrywają użytkownicy urządzeń oczyszczających, istotna jest pomoc samorządu gminnego w promocji i upowszechnianiu technologii, pomoc administracyjna i doradcza w procesie realizacji inwestycji oraz monitoring funkcjonowania urządzeń i osiąganych efektów ekologicznych.
Z punktu widzenia kosztów inwestycji i eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków to rozwiązanie jest atrakcyjne dla właścicieli posesji - koszt inwestycji porównywalny z kosztem przyłącza do kanalizacji sanitarnej przy jednocześnie 10 krotnie niższych kosztach eksploatacyjnych- jak również dla gminy, która nie ponosi wysokich nakładów na inwestycje często niezasadnych ekonomicznie. W wielu gminach wiejskich i małych miejsko-wiejskich ze względu na ograniczenia budżetu oraz możliwości zewnętrznych źródeł finansowania, bez tego typu rozwiązań jeszcze wiele lat będzie się borykać z problemem niskiego poziomu oczyszczania ścieków na swoim terenie.

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja   :.

Wsparcie udzielone
przez Norwegię
poprzez dofinansowanie
ze środków
Norweskiego Mechanizmu
Finansowego
Związek
Miast Polskich
Związek
Gmin Wiejskich RP
Związek
Powiatów Polskich
Norweski Związek
Władz Lokalnych
i Regionalnych