Strona główna
Usługi społeczne
» Kultura
» Pomoc społeczna
» Oświata
» Ochrona zdrowia
» Sport i rekreacja
Usługi techniczne
Rozwój instytucjonalny
Efektywność energetyczna
Współpraca JST-NGO
Współpraca między JST
Dialog społeczny
SMUP
Mapa Praktyk
Inne bazy danych
Publikacje i dokumenty
Portal jst.org.pl

1.530.347
gości odwiedziło nas
od 1 kwietnia 2008 r.

 Usługi społeczne : Ochrona zdrowia
Programy zdrowotne na rzecz mieszkańców Szczecina

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.


Opis sytuacji przed wdrożeniem

Skala i niekorzystne wzory palenia tytoniu w Polsce doprowadziły do epidemii chorób odtytoniowych. Umieralność na nowotwory płuc, chorobę występującą prawie wyłącznie u palaczy tytoniu, jest w Polsce na jednym z najwyższych poziomów na świecie, przede wszystkim u mężczyzn w średnim wieku. Szacunki epidemiologiczne wskazują, że w populacji mężczyzn w wieku 35-69 lat około 60% zgonów jest wynikiem zachorowań na   nowotwory złośliwe, 40% zgonów na choroby układu krążenia, 70% zgonów na schorzenia układu oddechowego i 20% zgonów na inne schorzenia, np. układu pokarmowego. Wszystkie one są związane z paleniem tytoniu. Łącznie, palenie jest odpowiedzialne za ok. 40% przedwczesnych zgonów w populacji mężczyzn, a corocznie z powodu schorzeń odtytoniowych umiera przedwcześnie ok. 50 tys. Polaków.

Badania RTG klatki piersiowej były wykonywane bardzo nieregularnie i prowadzone głównie ze względów na wykrywanie gruźlicy, pozwalały na wykrycie raka niejako przy okazji. Krytykowane za wadliwość zostały w końcu zlikwidowane, lecz nie zaproponowano alternatywnego rozwiązania.

Uświadomienie tych i innych czynników miało wpływ na podjęcie konkretnych działań zdrowotnych w mieście Szczecinie.

Opis ogólnego podejścia i szczegółowych zadań

W Szczecinie realizowanych jest szereg programów zdrowotnych skierowanych do mieszkańców miasta, które koordynowane są przez Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej. Zadania te realizują zarówno Zakłady Opieki Zdrowotnej jak również stowarzyszenia, fundacje i inne podmioty. W sumie w mieście prowadzone są 22 programy zdrowotne (Załącznik 1 - wykaz zadań realizowanych w mieście). Są to między innymi:

  • Program bezpłatnych badań USG dla dzieci do 1 roku życia, realizowany w ramach programu profilaktycznego „Wczesne wykrywanie wad i chorób u niemowląt". Program ma na celu ocenę stanu zdrowia narządów jamy brzusznej - wątroby, nerek, trzustki i dróg żółciowych (Załącznik nr 2 - skierowanie i zgoda na badania). Program wstępnie realizowany był do końca 2010 roku, objęte nim zostały wszystkie dzieci urodzone w 2009 r. Koszty związane z realizacją programu wyniosły ok. 200 tys. zł. Program jest także realizowany w 2011 roku.
  • „Wczesne wykrywanie raka piersi u kobiet po 70. roku życia" - program dla kobiet po 70. roku życia prowadzony przez Zachodniopomorskie Centrum Onkologii. Wykonywane są badania mammograficzne i prowadzone są działania edukacyjne wśród kobiet. Program obejmuje 600 mieszkanek Szczecina, realizowany jest od czerwca  2010 roku. Gmina na ten cel przeznaczyła 50 tys. zł. Uzyskane efekty oraz zainteresowanie programem  wpłynęły na decyzję o kontynuacji w dalszych latach oraz zwiększenia budżetu na jego realizację. (Załącznik nr 3)
  • Projekt  GIS „Odświeżamy nasze miasta. TOB3CIT (Tobacco Free Cities)", (Załącznik nr 4) finansowany ze środków Światowej Fundacji ds. Walki z Chorobami Płuc (Word Lung Foundation); celem projektu jest uwolnienie od dymu tytoniowego jak największej liczby miejsc w mieście. Działaniem bezpośrednio związanym z tym projektem było podjęcie przez  Radę Miasta Szczecina Uchwały Nr XXXV/880/09 z dnia 25 maja 2009 roku, (Załącznik nr 5), w sprawie zakazu palenia tytoniu w niektórych miejscach na terenie Gminy Miasto Szczecin. Kolejnym krokiem ściśle związanym z tym projektem był zakaz palenia we wszystkich pomieszczeniach zamkniętych w zakładach pracy, dla których organem założycielskim jest miasto Szczecin.

Palenie tytoniu jest chorobą przewlekłą opisaną w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych pod numerem F17. W Polsce palenie tytoniu jest szeroko rozpowszechnione, znacząco wpływając na jakość i długość życia.

Codziennie pali ok. 9 milionów dorosłych Polaków, w tym ok. 40% mężczyzn i 20% kobiet. Najczęściej palą osoby w średnim wieku pomiędzy 30. a 50. rokiem życia, mieszkańcy dużych miast, w tym Warszawy, gdzie kobiety palą równie często, jak mężczyźni.

Statystyki wykazują, że Polacy palą dużo  (mężczyźni - 20 papierosów/dzień, kobiety - 15 papierosów/dzień)  i długo, średnio 20 lat, wcześnie też rozpoczynają palenie (nastolatkowie chłopcy w 10-12 roku życia, dziewczęta ok. 16 roku życia). Około 50% palaczy posiada symptomy uzależnienia od tytoniu, a 15% uzależnionych jest biologicznie od nikotyny.

W populacji palaczy zagrożonych zachorowaniem na raka jest 300 osób na 1000, w przypadku ludzi niepalących jest to 70 na 1000. Program „Wczesne wykrywanie raka płuc" został szeroko przedstawiony i zgłoszony do konkursu „Samorządowy Lider Zarządzania 2010 - usługi techniczne i usługi zdrowotne".

Program realizowany od 2008 roku jest projektem pięcioletnim prowadzonym w  kierunku wczesnego wykrywania nowotworów płuc, u osób znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka zachorowań. Są to osoby w wieku 55 - 65 lat palące jedną paczkę dziennie przez 20 lat lub 2 paczki przez 10 lat.

Projekt oparty jest na badaniu tomografii komputerowej wykonywanej w oparciu o istniejące w Szczecinie pracownie radiologiczne, (odpowiedzialnych za wykonanie badań w projekcie jest 6 pracowni  KT, wyłonionych w ramach konkursu - przetargu, a dysponujących odpowiednim sprzętem). W budżecie miasta zostały zabezpieczone środki na przebadanie około 5000 osób w 2008 r., które były i będą cyklicznie wzywane na badania przez następne 5 lat. Do końca 2009 roku łącznie przebadano ponad 8400 osób, u których wykryto ponad 3264 zmian, u wszystkich chorych podjęto specjalistyczne leczenie. W trakcie badań udało się wykryć 12 innych nowotworów i 5 zachorowań na gruźlicę, wykryto także nowotwory nieoperacyjne - 26 nowotworów płuc i 10 innych nowotworów.  

Powodzenie projektu zależne jest od zaangażowania wszystkich zainteresowanych podmiotów, przede wszystkim od pomocy lekarzy rodzinnych. Pacjenci zgłaszający się do gabinetów lekarzy rodzinnych otrzymują list i zaproszenie od Prezydenta miasta, które jest jednocześnie skierowaniem na badanie tomografii komputerowej (Załącznik nr 6). Rejestracje lekarzy rodzinnych ustalają miejsce, najdogodniejsze dla pacjenta, oraz termin badania. Schemat postępowania całego programu bardzo dobrze oddaje algorytm badania przesiewowego płuca opartego o badanie tomograficzne klatki piersiowej załączony do niniejszego opisu.

Nad całością projektu czuwa Centrum Koordynacyjne znajdujące się przy Szpitalu Specjalistycznym im. Prof. Alfreda Sokołowskiego w Szczecinie. Centrum przygotowuje druki, ulotki, prowadzi statystyki, wszystkie wyniki badań pozytywne i negatywne trafiają do Centrum, które na ich podstawie podejmuje dalsze działania. W przypadku wyniku pozytywnego lekarz rodzinny kieruje na dalsze badania do pulmonologa  lub innego specjalisty zgodnie ze wskazaniami, w przypadku wyniku negatywnego lekarz rodzinny i centrum koordynacyjne wzywa uczestnika programu za rok na profilaktyczne badania.

Nowatorstwo tego projektu polega na wykonywaniu masowych badań tomografii komputerowej, które powodują wykrycie wczesnych postaci raka, a tym samym zwiększają szansę wyzdrowienia. Zastosowane metody praktykowane są również
w rozwiniętych krajach zachodnich: Danii, Holandii, Włoszech, Niemczech.

Projekt ten jest jednym z  pierwszych programów wczesnego wykrywania raka płuc realizowanym w Polsce we współpracy z samorządem lokalnym.

Wysoko specjalistyczna diagnostyka zastosowana w programie pozwala na nieporównywalne dotąd wczesne wykrycie schorzeń płuc, a więc możliwość podjęcia właściwego i szybkiego leczenia, co przedkłada się na wysoki wynik wyzdrowienia. Znaczenie ma również komfort psychiczny pacjenta, a także wymiar ekonomiczny kosztów leczenia.

We wrześniu 2007 roku w Szczecinie odbyło się sympozjum poświęcone zagadnieniom wczesnego wykrywania raka płuc. Wychodząc naprzeciw potrzebom oraz zgodnie z problemami zasygnalizowanymi podczas spotkania, Rada Miasta Szczecina na wniosek Prezydenta miasta Piotra Krzystka i rekomendacji Zespołu ds. Profilaktyki i Promocji Zdrowia podjęła decyzję o wprowadzeniu i finansowaniu programu „Wczesne Wykrywanie Raka Płuc" .

Realizacja programu zdrowotnego wpisuje się w działania miasta na rzecz szeroko rozumianego zdrowia mieszkańców Szczecina. Zadania realizowane są w oparciu o współpracę z zakładami opieki zdrowotnej. Całość działań ma swoje odniesienie w strategii miasta uchwalonej przez Radę Miasta Szczecina Uchwałą Nr XXX/742/08 z dnia 18 grudnia 2008 roku, w sprawie przyjęcia „Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Miasto Szczecin na lata 2009 - 2015".

Wszystkie realizowane działania są przedstawiane i proponowane do zatwierdzenia przez Radę Miasta, wcześniej jednak muszą uzyskać rekomendację Zespołu ds. Profilaktyki i Promocji Zdrowia kierowanego przez prof. Wenacjusza Domagałę, który działa przy Wydziale Zdrowia i Polityki Społecznej. Co roku Zespół otrzymuje informacje dotyczącą zrealizowanych programów oraz listę nowych programów do realizacji, na tej podstawie rekomendowana jest lista zadań na kolejne lata.

Rezultaty wdrożenia narzędzia

Z informacji uzyskanych od koordynatora projektu prof. Tomasza Grodzkiego wynika, że aktualnie przebadanych zostało ok. 12 tys. osób, z czego 3 tys. zostało przebadanych dwukrotnie a kilkaset pacjentów trzykrotnie. Można śmiało stwierdzić, że prowadzony projekt uratował już życie 70 osób, z czego 50 osób zostało zoperowanych we wczesnym okresie wykrywania.

Program jest kontynuowany w 2011 roku, dodatkowo zwiększając grupę docelową obniżając wiek osób badanych z 55 do 45 roku życia, górna granica pozostała na tym samym poziomie 65 lat.

Oszacowanie nakładów poniesionych na realizacje projektu

Koszty poniesione na ten projekt w 2008 roku (rok wdrożenia programu) wyniosły w całości 1.241 002,7 zł z czego 1.093 500 zł to koszt badań, a pozostałe koszty w wysokości 147 502,7 zł to koszty osobowe, informatyzacja, materiały poligraficzne - ulotki, promocja zadania. W 2009 roku koszty te wyniosły 1.501 951,19 zł z czego 1.462 591,77 zł to badania, a pozostałe koszty obsługi projektu wyniosły 39. 359,4 zł. Wszystkie środki pochodziły z budżetu miasta i były zabezpieczone w budżecie Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej UM Szczecina.

Zasady równości płci
Projekt nie narusza zasad równego traktowania kobiet i mężczyzn. Ochrona zdrowia jest dziedziną, w której na równi swą służbę pełnią zarówno kobiety jak i mężczyźni. Wśród stanowisk kierowniczych, pracowników administracji, ośrodków zdrowia i pracowni KT szanse płci są wyrównane i nie zauważono dominacji którejkolwiek grupy.  
Współpraca ze społeczeństwem obywatelskim

Realizacja zadań wyszczególnionych  w planie działań obejmuje współpracę z wieloma szpitalami, przychodniami i poradniami zdrowia, a także z organizacjami pozarządowymi. Rada Miasta Szczecina w 2008 roku podjęła Uchwałę Nr XXVIII/727/08 z dnia 24 listopada 2008r. w sprawie programu współpracy Gminy Miasto Szczecin z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego, (Załącznik nr 7 i 7a); Rozdział VI załącznika do uchwały, określa m.in. obszary działania organizacji pozarządowych w obszarze Ochrony i promocji zdrowia (Załącznik nr 8). Dotyczą one między innymi następujących zagadnień: edukacja i wczesna rehabilitacja kobiet po mastektomii; kształtowanie umiejętności radzenia sobie ze stresem; profilaktyka cukrzycy dla mieszkańców Szczecina; wszechstronna aktywizacja osób w podeszłym wieku; akademia walki z rakiem; profilaktyka i promocja zdrowia wśród dzieci z zaburzeniami rozwojowymi oraz szereg działań dotyczących obszarów pomocy społecznej, patologii społecznej i działań na rzecz osób niepełnosprawnych.

Zalecenia dla instytucji zainteresowanych replikacją

Cele i zadanie programu powinny wynikać z przygotowania rzetelnej diagnozy problemów ochrony i promocji zdrowia.

Program powinien być wdrożony przy współudziale wszystkich instytucji i organizacji pozarządowych zajmujących się promocją i ochroną zdrowia. Aby uzyskać wymierne korzyści profilaktyka powinna mieć charakter ciągły, w związku z powyższym najlepszym rozwiązaniem jest korzystanie z różnych źródeł finansowania.  

Sposób monitorowania i ewaluacji projektu powinien następować przez zastosowanie różnych metod i badań takich jak: ankiety, analizy, wywiady. Na etapie tworzenia Programu należy określić cele główne, wskaźniki, metody i techniki badań, wówczas monitorowanie i ewaluacja będzie prowadzona w sposób profesjonalny i pozwoli ocenić efektywność wdrożonego projektu.   

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.

Wsparcie udzielone
przez Norwegię
poprzez dofinansowanie
ze środków
Norweskiego Mechanizmu
Finansowego
Związek
Miast Polskich
Związek
Gmin Wiejskich RP
Związek
Powiatów Polskich
Norweski Związek
Władz Lokalnych
i Regionalnych