Strona główna
Usługi społeczne
» Kultura
» Pomoc społeczna
» Oświata
» Ochrona zdrowia
» Sport i rekreacja
Usługi techniczne
Rozwój instytucjonalny
Efektywność energetyczna
Współpraca JST-NGO
Współpraca między JST
Dialog społeczny
SMUP
Mapa Praktyk
Inne bazy danych
Publikacje i dokumenty
Portal jst.org.pl

1.583.739
gości odwiedziło nas
od 1 kwietnia 2008 r.

 Usługi społeczne : Kultura
Kultura jest dla każdego - oferta Koszalińskiej Biblioteki Publicznej dla osób niepełnosprawnych

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.


Opis sytuacji przed wdrożeniem

Osoby niepełnosprawne były pomijane jako grupa potencjalnych odbiorców kultury i sztuki. Brakowało spójnej, długofalowej oferty kulturalnej adresowanej do tych osób. Koszalińska Biblioteka Publiczna dostrzegła ten problem. Do działalności na rzecz osób niepełnosprawnych w bibliotece udało się pozyskać wielu koszalińskich ludzi kultury – artystów zawodowych i amatorów oraz inne placówki kultury. Obserwowany w ostatnich latach ogólnopolski spadek czytelnictwa oraz odwiedzin bibliotek, zmotywował pracowników do poszukiwań nowych rozwiązań, przyciągających odbiorców do tej placówki. Wskaźniki udziału osób niepełnosprawnych w działalności kulturalnej biblioteki oraz stopień ich czytelnictwa wskazują na systematyczny wzrost. Działalność na rzecz osób niepełnosprawnych biblioteka podjęła już w roku 1990. Wieloletnie doświadczenia pozwoliły na wypracowanie spójnej koncepcji tych działań, które szczególnie zintensyfikowały się od roku 2006, gdy biblioteka po raz pierwszy włączyła się w organizację Europejskiego Festiwalu Filmowego „Integracja Ty i Ja”.

Opis ogólnego podejścia i szczegółowych zadań

Ta innowacyjna praktyka polega na stworzeniu przez bibliotekę spójnej oferty kulturalnej adresowanej do osób o różnym stopniu i rodzaju niepełnosprawności, i jest realizowana bez dodatkowych nakładów finansowych, tylko w oparciu o dotacje samorządu Koszalina na działalność bieżącą biblioteki oraz dotacje celowe na organizowanie festiwalu.

Dla osób niepełnosprawnych dostosowywano obiekt główny biblioteki przy Placu Polonii 1 oraz budynki pięciu fili (na 10 funkcjonujących). Działania na rzecz niepełnosprawnych są prowadzone w oparciu o zbiory własne, realizowane przez pracowników biblioteki i współpracujących z nimi terapeutów, nauczycieli i opiekunów, artystów oraz organizacje zrzeszające te osoby i ich rodziny. W programie wykorzystywane są bogate zbiory audiowizualne. W ich skład wchodzą: „książka mówiona” na kasetach i w formacie czytaka, zbiory fonoteki: 10 tys. płyt analogowych (wszystkie gatunki muzyki i literatura), ponad 3000 płyt kompaktowych, (w tym wszystkie rodzaje muzyki, audiobooki i książki w formacie mp3), filmoteka – na kasetach VHS oraz płytach DVD i książki z dużą czcionką. Ponadto z myślą o osobach niedowidzących wyposażono Oddział Zbiorów Audiowizualnych w komputer wyposażony w syntezator mowy, powiększalnik oraz specjalny czytak do odczytywania książek.

Osoby upośledzone intelektualnie mają kontakt z książką, muzyką, plastyką, filmem, są zachęcane do własnej twórczości artystycznej, poznają bibliotekę jako instytucję kultury, mają możliwość uczestniczenia w przedsięwzięciach kulturalnych w innych placówkach kultury, uczą się korzystać z oferty biblioteki oraz poruszać po świecie pozą szkołą czy ośrodkiem, w którym przebywają. Prace powstałe podczas zajęć są eksponowane na wystawach, co dodatkowo jest dla ich autorów elementem podnoszenia poczucia własnej wartości. Zajęcia dla osób upośledzonych intelektualnie prowadzone są wspólnie z nauczycielami nauczania specjalnego i instruktorami warsztatów terapii zajęciowej. Łączą w sobie elementy arteterapii, muzykoterapii i biblioterapii, dostosowane są każdorazowo do specyfiki grupy i jej możliwości percepcji.

Zajęcia dla niewidomych i niedowidzących to - poza typowo biblioteczną ofertą czytelniczą - umożliwienie uczestnictwa w wystawach, koncertach, prezentacjach wokalnych i muzycznych.W roku 2008 przygotowano cykl spotkań i audycji z dziennikarzami muzycznymi Radia „Koszalin” pod nazwą „Szum starej płyty” z wykorzystaniem płyt analogowych ze zbiorów własnych biblioteki, w którym uczestniczyli czytelnicy biblioteki, w tym osoby niewidome i niedowidzące. Biblioteka współorganizuje z Koszalińskim Towarzystwem Społeczno-Kulturalnym od 2006 roku Europejski Festiwalu Filmowego „Integracja Ty i Ja”, którego głównym celem jest integracja środowisk osób niepełnosprawnych ze społeczeństwem poprzez prezentację filmów o tematyce, problemach i życiu osób niepełnosprawnych. Projekcjom filmowym towarzyszą różnego rodzaju wydarzenia artystyczne, na których prezentowana jest twórczość artystów niepełnosprawnych. Odbywają się koncerty, wystawy, recitale, warsztaty i spotkania autorskie, na których rozwija się i umacnia idea integracji. Dyskusje „Bez barier”, podczas których podnoszone są ważne i kontrowersyjne tematy dotyczące niepełnosprawności, stanowią ważny element programowy Festiwalu. W kolejnych edycjach wzięli udział znani reżyserzy, aktorzy, artyści, jak na przykład: Janusz Zaorski, Andrzej Zaorski, Jacek Bławut, Andrzej Titkow, Ireneusz Betlewicz.

Od jesieni 2009 roku podjęto akcję „Smaki świata”, która ma na celu przybliżenie osobom niewidomym i niedowidzącym sfery kultury, sztuki, literatury, obyczajowości oraz kulinariów różnych regionów świata.Inicjatywa skonstruowania specjalnej oferty kulturalnej dla czytelników i uczestników niepełnosprawnych wyszła od pracowników biblioteki już w roku 1990. Punktem wyjścia były zbiory „książki mówionej”, początkowo niewykorzystane przez środowisko osób niewidomych i niedowidzących. Pracownicy dokonali analiz środowiska osób niepełnosprawnych w Koszalinie, systemu szkolnictwa i zajęć terapeutycznych organizowanych dla nich, a następnie wyszli z ofertą kulturalną biblioteki do organizacji i stowarzyszeń zrzeszających te osoby i ich rodziny. Pierwszą grupą, do której biblioteka skierowała ofertę, były właśnie osoby niedowidzące i niewidome. Działalność dla tych odbiorców rozpoczęto od upowszechniania literatury na cotygodniowych spotkaniach, w oparciu o zbiory „książki mówionej”. Spotkania te przebiegają w klubowej atmosferze, towarzyszy im zawsze poczęstunek, co sprawia, że biblioteka staje się przyjaznym miejscem, kojarzącym się nie tylko z książką, ale również z innymi dziedzinami kultury.

Stopniowo rozszerzano ofertę o nowe dziedziny kultury i grupy odbiorców. W 2000 roku została zawarta umowa dotycząca współpracy pomiędzy Koszalińską Biblioteką Publiczną a Specjalnym Ośrodkiem Szkolno-Wychowawczym w Koszalinie. W oparciu o autorski program Innowacja Pedagogiczna opracowany przez nauczyciela Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego przygotowano założenia wspólnych działań, mających na celu zapoznanie dzieci upośledzonych umysłowych ze światem literatury, muzyki i plastyki. Skierowano tę ofertę najpierw do uczniów z Zespołu Szkół nr 12 oraz do młodzieży z Ośrodka Szkolno–Wychowawczego w Warninie. W następnym roku została nawiązana współpraca z Polskim Stowarzyszeniem na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym, pod którego egidą działają Warsztaty Terapii Zajęciowej. Na zajęciach z podopiecznymi stowarzyszenia kładziony jest szczególny nacisk na wykorzystanie muzyki jako ilustracji do zmieniających się pór roku, obyczajów i tradycji czy świąt oraz różnych form działań plastycznych. W dalszej kolejności z oferty biblioteki skorzystali dorośli z problemami psychicznymi ze Środowiskowych Domów Samopomocy, uczestniczący w zajęciach muzycznych, na których poznają różne gatunki muzyki, instrumenty, wykonawców i kompozytorów w oparciu o prezentacje tej muzyki oraz wprowadzenie bibliotekarza. Kolejną grupą, która wzięła udział w zajęciach plastycznych, muzycznych i literackich w bibliotece, są dzieci znajdujące się pod opieką Stowarzyszenia Rodziców i Przyjaciół Dzieci Niepełnosprawnych „Integracja” .Od kilku lat podczas uroczystego zakończenia cyklu zajęć na koniec roku szkolnego niepełnosprawni uczestnicy oraz zaproszeni uczniowie szkół publicznych, mają możliwość zaprezentowania swoich przedstawień teatralnych, muzycznych, tanecznych. W 2008 roku nawiązano również współpracę ze środowiskiem osób niesłyszących. Sześciu pracowników biblioteki pracujących bezpośrednio z czytelnikiem ukończyło kurs języka migowego, otrzymując tytuł Asystenta Osoby Niesłyszącej.

Działalność biblioteki realizuje cele Strategii Rozwoju Miasta, wpisuje się w Plan Rozwoju Lokalnego, „Program wyrównywania szans osób niepełnosprawnych na lata 2008-2012” oraz Program Rozwoju Lokalnego Miasta Koszalina na lata 2009-2011.

Rezultaty wdrożenia narzędzia

     Praktyka ta poszerza zadania biblioteki o nową dziedzinę, jaką jest organizowanie specjalnej oferty kulturalnej dla odbiorców niepełnosprawnych. Wzmocnienie poczucia własnej wartości osób niepełnosprawnych, uwrażliwienie ich na sztukę i nierozerwalnie się z tym łączący aspekt terapeutyczny, udział w życiu kulturalnym miasta, ich uspołecznienie, przełamanie izolacji - są trudne do oszacowania. Skutkują również zmianą mentalności mieszkańców, integracją, uspołecznieniem i przełamywaniem barier oraz kształtowaniem wizerunku Koszalina jako miasta przyjaznego osobom niepełnosprawnym. Przy ogólnej tendencji spadku czytelnictwa i frekwencji w bibliotekach, wskaźniki udziału osób niepełnosprawnych w działaniach KBP oraz ich czytelnictwa wskazują na systematyczny wzrost.

     Z bogatszej oferty biblioteki skorzystali mieszkańcy Koszalina – zarówno niepełnosprawni, jak również zdrowi. Są wśród nich członkowie Polskiego Związku Niewidomych Koło Terenowe w Koszalinie, uczestnicy Warsztatów Terapii Zajęciowej, specjalnych ośrodków szkolno–wychowawczych, szkół integracyjnych, Środowiskowych Domów Samopomocy, Polskiego Związku Głuchych w Koszalinie, rodziny dzieci i młodzieży niepełnosprawnej zrzeszeni w Polskim Stowarzyszeniu na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Koszalinie, Stowarzyszeniu Osób Niepełnosprawnych IKAR w Koszalinie, jak również Koszalińskie Towarzystwo Społeczno–Kulturalne, instytucje kultury: Centrum Kultury 105, Zespół Państwowych Szkół Muzycznych oraz „Radio Koszalin”. Fakt, iż do działań biblioteki udaje się pozyskać inne instytucje kultury, a także artystów i twórców, wskazuje, iż idea integracji jest w Koszalinie żywa. Udział w przedsięwzięciach kulturalnych, w których uczestniczą osoby niepełnosprawne, to dla artystów możliwość poszerzenia doświadczeń o nowe środowiska i grupy odbiorców.

     W ciągu ostatnich lat, a więc w okresie 2006–2008 w 439 różnych zajęciach w Koszalińskiej Bibliotece Publicznej uczestniczyło 5337 osób niepełnosprawnych.

Corocznie w Europejskim Festiwalu Filmowym „Integracja Ty i Ja” uczestniczy ok. 1500 odbiorców – zarówno zdrowych, jak i niepełnosprawnych. Festiwal z roku na rok cieszy się coraz większym zainteresowaniem mieszkańców Koszalina, mediów, stowarzyszeń, fundacji i instytucji samorządowych. Festiwal wpływa na wzrost aktywności społecznej oraz twórczej osób niepełnosprawnych. Stał się forum wymiany myśli i doświadczeń dla różnych grup społecznych na temat problemów niepełnosprawności, integruje środowisko sprawnych i niepełnosprawnych uczestników oraz mieszkańców Koszalina.
Oszacowanie nakładów poniesionych na realizacje projektu

Nakłady poniesione w związku z realizacją przedsięwzięcia to:

- zakup zbiorów audiowizualnych w ramach statutowych zadań biblioteki (nie generuje dodatkowych kosztów, mieszcząc się w corocznej dotacji podmiotowej na działalność bieżącą);  

     Rok

     Koszty zakupu zbiorów audiowizualnych

Dotacja celowa UM na zakup „książki mówionej”

     2006

18 896 zł

3 400 zł

     2007

14 715 zł

3 800 zł

     2008

20 077 zł

5 032 zł

 - Europejski Festiwal Filmowy „Integracja Ty i Ja” (finansowany z kilku źródeł pozabudżetowych, w tym PFRON, Funduszu Inicjatyw Obywatelskich)

- dotacja celowa UM w Koszalinie wynosiła w: 2006 r. – 15 000 zł.; 2007 r. - 50 000 zł.; 2008 r. – 45 000 zł;

- trzy etaty w Oddziale Zbiorów Audiowizualnych, od 2006 r. w ramach ½ etatu dodatkowo 1 osoba do prowadzenia festiwalu (pracownicy tej agendy oprócz oferty kulturalnej dla czytelników niepełnosprawnych prowadzą równocześnie fonotekę, wypożyczalnię płyt, wypożyczalnię kaset video i filmów DVD dla wszystkich czytelników);

Udział we wszystkich przedsięwzięciach dla osób niepełnosprawnych jest bezpłatny. Efektem kreatywności i operatywności pracowników biblioteki jest pozyskanie  dla współpracy wielu osób, które charytatywnie biorą udział w przedsięwzięciach na rzecz osób niepełnosprawnych. Od kilku lat sponsor przekazuje bibliotece rocznie 1200 zł, za tę kwotę kupowane są materiały plastyczne do zajęć oraz artykuły spożywcze na cotygodniowe spotkania czytelników „książki mówionej”.

Zasady równości płci
Projekt nie narusza zasad równości płci – jest skierowany do osób niepełnosprawnych z terenu miasta.
Współpraca ze społeczeństwem obywatelskim

Projekt opiera się na ścisłej współpracy z organizacjami pozarządowymi, zajmującymi się w Koszalinie osobami niepełnosprawnymi, takimi jak m.in. Stowarzyszenie Rodziców i Przyjaciół Dzieci Niepełnosprawnych „Integracja”, Polskim Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Koszalinie, Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych IKAR w Koszalinie. Biblioteka przy organizacji „Europejskiego Festiwalu Filmowego „Integracja Ty i Ja” współpracuje też z Koszalińskim Towarzystwem Społeczno–Kulturalnym. Rozwiązanie przyczynia się do integracji niepełnosprawnych mieszkańców miasta z pozostałymi grupami mieszkańców.

Zalecenia dla instytucji zainteresowanych replikacją

Przy projektowaniu działań kulturalnych na rzecz osób niepełnosprawnych konieczne jest dokładne rozeznanie środowiska, organizacji, ośrodków, związków grupujących osoby niepełnosprawne i działających na ich rzecz oraz szkolnictwa specjalnego na danym terenie, a także ścisła współpraca z innymi instytucjami i placówkami upowszechniania kultury. Przeniesienie projektu na inny grunt jest możliwe niemal przez każdą placówkę kultury dysponującą salą do spotkań. Punktem wyjścia dla bibliotki może być zbiór „książki mówionej” gromadzony przez wiele placówek oraz pracownik zajmujący się obsługą czytelników niedowidzących i niewidomych. Sposób realizacji i zakres działań jest zależny od specyfiki środowisk niepełnosprawnych na danym terenie i możliwości organizacyjnych. Przy właściwej organizacji pracy działalność na rzecz osób niepełnosprawnych może stać się w naturalny sposób jednym z zadań placówki kultury. Codzienna praca z osobami niepełnosprawnymi daje szansę przyciągania innych partnerów zajmujących się tą sferą działań i rozszerzanie oferty o inne cenne inicjatywy, jak np. w przypadku Koszalina – Europejski Festiwal Filmowy „Integracja Ty i Ja”.

Wypracowanie oferty i przełamanie nieufności środowisk osób niepełnosprawnych wymaga czasu i cierpliwości. Bardzo ważne są kontakty, nie tylko instytucjonalne, ale także osobiste z terapeutami, rodzinami, organizacjami zrzeszającymi osoby niepełnosprawne. Konieczne są kontakty z innymi organizatorami życia kulturalnego na danym terenie i pozyskanie ich do współpracy. Przy dobrej organizacji pracy instytucje kultury JST mogą replikować projekt we własnym zakresie bez ponoszenia dodatkowych kosztów – w ramach istniejących etatów i w oparciu o posiadane zbiory i bazę lokalową.

Roczne sprawozdania ilościowe i jakościowe dają obraz, jak rozwija się przedsięwzięcie - czy wzrasta liczba uczestników zajęć i zainteresowanie nimi, czy jest możliwość i potrzeba poszerzania oferty. Dzienniki biblioteki, w których notowane są wszystkie zajęcia i działania prowadzone w danej agendzie, stanowią dokumentację przedsięwzięcia. KBP składa roczne sprawozdanie do Pełnomocnika Prezydenta Miasta Koszalina ds. osób niepełnosprawnych, które zamieszczane jest w raporcie z realizacji „Programu wyrównywania szans osób niepełnosprawnych” za dany rok, przyjmowanej uchwałą na sesji Rady Miejskiej. Ponadto biblioteka składa roczne sprawozdania do Wydziału Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego.

.:   Skrót i Metryka -> Pełna prezentacja -> Załączniki   :.

Wsparcie udzielone
przez Norwegię
poprzez dofinansowanie
ze środków
Norweskiego Mechanizmu
Finansowego
Związek
Miast Polskich
Związek
Gmin Wiejskich RP
Związek
Powiatów Polskich
Norweski Związek
Władz Lokalnych
i Regionalnych